Louis Radstaak: Verhalen

Inrichting

2012-01-23T08:12:00.000-08:00

Inrichting

In de ontvangsthal van de inrichting kreeg ik even, het "is maar voor een uurtje" de zorg over Fritz, een menselijke romp in een geblokte trui met de kop van een hond en dezelfde schrokkerigheid. Wandelend met hem door een lange gang kwam het eten er weer uit in de vorm van rijstkroketten. Ik wist me geen raad met hem en vroeg aan een verpleegster naar zijn gewoonten. "Fritz zit graag bij de uitgang, mensen kijken" zei ze en ging snel verder, zorg is haast.
De inrichting was tevens museum, ik keek om de hoek in zalen met 19e eeuwse kunst en ergens was een 'Rederijkershoek' nagebouwd, een aantal afgeschotte compartimenten waarin je een gesprek kon voeren. Met Fritz zou dat niet gaan, die wilde alleen maar eten en duwde zijn natte snuit tegen mijn wang. Verder maar weer, we gingen de tuin in. Tuinen moet ik zeggen, want ze waren uitgestrekt en hadden mooie witte grindpaden. Een zachte voorjaarswind streek langs me heen en voerde het geluid mee van een ouder echtpaar achter mij. "...die man daar doet nobel werk" hoorde ik de vrouw zeggen op een toon van 'en jij, wat doe jij?'.
Ik keek naar het weidse, bijna Toscaanse landschap en mompelde zachtjes: "het is maar voor een uurtje". Nu wilde Fritz ook wandelen, ik zette hem op de grond en vond een hondenriem, die ik aan zijn boordje gespte. Hoewel zonder benen zette hij zich in beweging en trok zelfs aan de riem.
Het grindpad ging over in een trapje naar een lager bordes met banken en een tafel waarop een aantal portemonnees lagen. Ik pakte er een op en zei: "I'd swear this wallet is mine", terwijl ik naar de mijne voelde. De mensen op de banken grinnikten Angelsaksisch besmuikt.
Ze keken toe hoe ik het eraf zou brengen in de hinderlaag: een lange omgekeerde spiegel, rustend op een paar stenen tegen een helling. Er was maar één manier, heel snel erover lopen, zo licht mogelijk. Bij alle anderen was hij gebroken zeiden de Engelsen. Verder ging het, nu door een lange gang met kunstlicht.
Twee vrouwen wenkten mij. Dichterbij gekomen zag ik dat het ook een combinatie van verzorger en verpleegde was. De verpleegde, een mooie brunette met krullend haar wilde mij de hand schudden. Haar begeleidster zei dat ze dat altijd wilde wanneer ze 'een goed mens' zag. We begonnen een gesprek, maar de brunette glipte weg, een trap op. De verpleegster ging haar achterna en ik keek onder haar rok naar een stel lange, pezige benen. Even later zag ik de twee in een kamertje waar de brunette op een tafel lag, met een klisma in haar achterwerk. Fritz was nergens meer te bekennen en het was al ver na sluitingstijd in de inrichting, ook museum. Ik ging naar hem zoeken en vond de gehaaste verpleegster. Ze vroeg mij in haar laboratorium te komen, ze was bezig met de verzorging van een groot aantal foetussen in flessen met sterk water. Gedrochten van allerlei dieren en mensachtigen, die allemaal leefden en rondzwommen in hun gelige vloeistof. Ze liet me een orderformulier zien waarop ik de bestemming las: Bathmen.
Ik was niet verbaasd, ik heb in dat dorp veel lelijke mensen gezien.
Plotseling ging de deur open en een mannetje met een rond gezicht in een witte doktersjas kwam binnen. "Liefje, ben je hier!" riep hij uit en zoende de haastige verpleegster. In een ander, eerder leven was hij een berucht parlementslid met conservatieve meningen over menselijke omgang. Aldus Fritz, die zich bij de ingang van het lab verborgen had gehouden onder een dekentje.
Ik pakte hem weer op en liep over een glibberige trap via een warenhuis naar de uitgang van de inrichting. Het uurtje was om.

'Gringo's'

2011-10-07T07:29:00.000-07:00

Toch nog een afgevaardigde van HiPP: L. Radstaak vertoonde zich in 'Gringo's', een jongerencafé. In een hoek zaten wat anderen bij elkaar een beetje te zwijgen, wat niet ongewoon is voor Achterhoekers. Het HiPP-lid stelde zich voor aan 'Willem', een acteur. Hij vertelde over zijn actie als lokker van gasten naar het Mark Tennantplantsoen op zaterdag, wat redelijk gelukt was. Hij had ook een doel: zijn volgende actie was een monoloog te houden voor een publiek. Ik suggereerde hem te kijken naar mijn website, ergens zijn mijn korte stukjes wel monologen van een mopperig heerschap.
De spreker van het ontvangstcomité stelde dat iedereen de dichters heel goed had gevonden, dat troostte mij. Hij stelde volgend jaar hetzelfde en meer te doen en dat iedereen daar een e-mail over moest sturen, hoe hij/zij het beter wilden doen. Het gezelschap ging aan de borrel met een hapje en had het over van alles. Radstaak en Wolters over het lief en leed van kunstenaars en elektrische gitaren. Wolters is een ex-lid van de band 'Busted', die hield op te bestaan toen er geen toekomst meer leek te zijn. Hij beschreef hoe zijn 'vandaag' doorbracht: met computergedoe onder het toeziend oog van een instrument dat kant en klaar stond, maar niet meer aangeraakt werd. Het HiPP-lid vertelde over zijn vrijage met een accordeon, die op niets is uitgelopen. Maar zou het toch ooit iets kunnen worden met dat instrument, bedacht hij bij het verlaten van het café? Zou hij op een dag iets kunnen met muziek, iets waar de mensen tranen van in de ogen zouden krijgen?
Hij reed naar huis, bij halve maan, een Grote Beer en nogal voorzichtig oostwaarts...

De Echte Wereld

2011-08-06T22:09:00.000-07:00

Boven de Echte Wereld regent het vandaag voortdurend, tussen de hoogbouw in Amsterdam Zuidas hangt een een nevel die het ongenaakbare staal en glas wat verzacht. De woordmerken aan de geveltoppen vermelden de bekende kapitalistische spelers die verrezen rond het World Trade Center: Moret Ernst & Young, Price Waterhouse Cooper enz. Tegenover het WTC zit café Belmondo, waar de young executives even uitblazen van het geldverdienen. Mannen in nette pakken, Rolex horloges, vaak gebruind en met openstaand wit overhemd. Veel kaalgeschoren koppen, ik blijf het onguur vinden, maar ik kom dan ook niet uit de Echte Wereld. De zakenvrouwen lopen in jurken of wat meer casual in jeans. De toon waarin ze praten is gehaast, er moeten doelen gehaald worden en daarna weer andere, dit is de 'ratrace'. Uit de luidsprekers klinkt de eigenaardige metalige stem van Billie Holiday: "...but I'll love you always, I'm with you rain or shine".
Buiten regent het even iets minder, maar het weerbericht belooft een nieuwe storing die 'naadloos' aan zal sluiten bij de vorige. Ik maak een wandeling in het Beatrixpark rond de vijver met fontein en zie de herfst al in de kastanjebladeren. Op een sculptuur van penguins dat ik associeer met beeldhouwer Hildo Krop landt een sjofele kraai. Voorzichtig pak ik mijn mobieltje en maak een foto, hij voelt zich betrapt en vliegt weg over het water. Leven kraaien in de Echte Wereld, wat denken zij van ons? Op de plattegrond van het park lees ik dat hier vroeger tuinderijen waren, totdat de RAI kwam en meer bebouwing daarna en nu is het dé bouwplek van Amsterdam. Behalve het geluid van de plenzende regen hoor ik steeds vliegtuigen bulderen, onzichtbaar door de laaghangende bewolking.
In de voormalige kapel bij het St. Nicolaaslyceum is een restaurant gevestigd in de cirkelvormige ontmoetingsruimte. Het is aangenaam hier, het zou de toekomst van veel kerken kunnen zijn: eten, drinken en terloops wat bidden om iets. Op de terugweg naar het NS station blijf ik even staan bij een videowall die een kunstfilm vertoont. Ik zie nu van dichtbij wat ik al wel wist: dat het beeld gevormd word door blokjes met rood, groen en blauw, verstoord door de witte pijpestelen van regen. In de trein vang ik een gesprek op over bodypainting. De oudere man draagt een te korte broek onder een shirt met stoplappen, zijn jongere partner is een onopgemaakte vrouw met iets fanatieks in haar gezicht. De koffers die ze zeulden deden vermoeden dat de hele klerenkast was meegenomen of waren het allemaal gereedschappen voor het beschilderen van de huid? De trein jaagt door het verzopen landschap, mobieltjes gaan af en aan, de coupé doet denken aan de Ark van Noach met wielen op de vlucht voor de zondvloed. Of weg van de Echte Wereld, om te gaan schilderen als de Australische Aboriginals. Ik las dat westerlingen aan het begin van een trektocht met deze oerbewoners hun kleren en bezittingen moeten inleveren, waarop alles ritueel wordt verbrand. Ook Rolex horloges en mobieltjes...

Boekenmarkt

2011-08-06T22:07:00.000-07:00

In het stadje Bredevoort zijn op een lauwe zomeravond Nederlandse en Duitse dichters te horen op een plankier boven de stadsgracht, ook in gebruik voor gondelvaart. Het is al donker aan het worden en het publiek luistert naar de voordracht op een tribune aan de overzijde van het water. Het luistert naar mooie zinnen, terwijl waterhoentjes voorbij peddelen en het zacht begint te regenen. Dan de toegift: hun alert gesnater dat volgt op het applausgeklater.

Een zware, rossige zestiger met gelaatstrekken van het Oude Volk vraagt bij een handelaar naar een schoolboek van het ULO.
De man vertelt ongevraagd dat zijn vader na de oorlog alles wat Duits was verbrand heeft en er klinkt spijt in zijn stem over die onherstelbare daad, waarmee hij zijn zoon de pas tot meerdere kennis heeft afgesneden.
Hoe dat boek heet, wil de handelaar weten.
"Levend Duits" antwoordt de man, zonder een spoor van ironie.

Een gebruinde magere man met een zware Zuidhollandse tongval is gekleed in korte broek en een donker hemd met zweetvlekken. Zenuwachtig informeert hij met een schelle stem bij alle boekenkraampjes of ze 'Het Wespennest' van Putrisija Kornwel hebben. Alles bezit hij van deze schrijfster, behalve dit. Uit mijn ooghoeken zie ik hem op zijn sandalen voortfladderen over de markt. Hij lijkt vastbesloten zijn doel te bereiken, desnoods in Lands End.

'Russiese Essef' heet de science fiction omnibus uit 1970. De oudere jongens achter de kraam hebben een gesprek over computerprogrammering, wat me niet verwondert. De ene is modern morsig gekleed, de ander draagt een net, keurig gestreken 'overhemd' en woont misschien nog bij zijn moeder. Steeds wil ik vragen of ze ook denken dat premier Balkenende een 'peul' is, maar het lijkt me een te wilde gespreksdraai voor een onbekende klant om naar 'The invasion of the bodysnatchers' te verwijzen.

Drie mannen met een kraampje voeren een zeer geestig gesprek over theologie waarbij het Woord als een voetbal wordt rondgespeeld op het hele speelveld van geloof en bijgeloof. Ze worden even onderbroken in hun dribbels en schijnbewegingen door een nerdachtige jongeman die iets speciaals zoekt: ansichtkaarten met afbeeldingen van auto's met Nederlandse kentekens. "Jaaaaah!" roept er een, " voor of na 1978?"*. Gegrinnik volgt en de nerd manouvreert zijn schaamte als een gammel Dafje onhandig verder langs de kraam.

*Het jaar waarin de blauwe ondergrond veranderde in een gele.

Geheugen

2011-08-06T22:06:00.000-07:00

In de fotowinkel vraag ik naar geheugen voor mijn camera. De rijpe pronte dame zoekt naar het juiste type en vraagt terloops of er met mijn geheugen nog niks mis is. "Voorzover ik weet niet", antwoord ik en spreek daarmee mijn twijfel uit. Misschien is Alzheimer al binnengedrongen en vergeeft mijn omgeving de vergissingen, de verhaspelingen, het 'er niet op kunnen komen' en de gaten in mijn gigabytes. Het moderne leven is ongenadig voor de falenden en slordigen, zij vormen een stoet van ongelukkigen achter het keurkorps van allesweters, veelweters en betweters in een onheilspellend schilderij van Jeroen Bosch.
Ik zeg dat het handig zou zijn om wat geheugen bij te kunnen prikken in ons hoofd, maar zij antwoordt dat we daarvoor een sleufje missen. "Fout in de evolutie", beweer ik, "die kieuwen hadden dat moeten worden". Ze lacht een ontsierende kauwgom bloot en beweegt bevallig in een dunne bloemenjurk een behoorlijke boezem en een malse achterste. Mijn ogen dwalen over haar en de winkel, veel lijsten en foto's van bruidsparen op de dag van hun leven in een klassieke auto, koets of op een boerenkar. Heeft ze zelf een gelukkig huwelijk? Zit haar man onzichtbaar in een achterkamer te kijken naar een blauwgrijs monitorscherm met schokkerig bewegende gestalten bij de toonbank?
De dame begint over het brein van de medicijnenstudent in de jaren zestig met een gaatje in zijn hoofd. Hij streefde naar een groter bewustzijn. Het verschil tussen geheugen en bewustzijn is groot, maar de associatie is toegestaan bij een toonbankgesprek. Huges heette hij, weet ik, Bart Huges. Hij droeg er een verband over, zodat je niet kon zien of het echt was in de onscherpe foto's van Hitweek. Later was hij onder de 'beautiful people' op het feesteiland Ibiza, met Simon Vinkenoog en anderen. Die medicijnenstudie zal wel afgebroken zijn... We doen er lacherig over, we hebben de leeftijd van voormalige bloemenkinderen, ondertussen worden we het eens over een 1 GB SD Card van het merk SanDisk. Teveel geheugen is ook niet goed, vindt zij, de mensen kunnen dan niet meer bevatten wat ze allemaal gefotografeerd hebben, laat staan vinden in hun computer.
Buiten kijk ik naar de gevel en de zwierige letters van haar zaak: 'Foto Marjolijn'. Dan pas denk ik aan de gelijkenis van LSD en SD en andere geheugenkaartvarianten.
Haar flirtages hebben haar geen windeieren gelegd, de winkel ziet er welvarend uit. Huges noemde zijn gaatje het Derde Oog. Zo zou ik mijn fotozaak noemen, Marjolijn zou ik in dienst nemen. Vrouwelijke intuïtie gaat boven waarneming en fotografie. Zij voelt precies aan wat je nodig hebt: SD. Mens Sana in SanDisk.

Kunstmarkt

2011-08-06T22:05:00.001-07:00

Café Het 'Wapen van Hummelo' is 'wegens omstandigheden gesloten', daardoor is op de ernaast gelegen parkeerplaats alle ruimte voor een kunstmarkt. Wij staan daar ook, met een kraam vol poëziebundels. Het weer is uitnodigend, het wordt een dag voor 'opwaaiende zomerjurken'. Het waterpas zijn van onze kraam ruilen wij in voor dat van de buren, maar het kan niet verhinderen dat daar een topzwaar keramisch werkstuk te pletter valt van zijn voetstuk. De maakster smijt uit ergernis ook de sokkel aan gruzelementen. Wij zijn wat beduusd over zoveel temperament, daar zal een heuse gekwelde kunstenaarsziel achter schuilgaan.
De loop komt in de markt, de mensen zijn echter meer kijkers dan lezers. De bundels gaan moeizaam van de hand, zou de herfst met zijn melancholie mogelijk een beter moment zijn voor onze waren? Bij een stand met 'live' schilderende dames maken een doedelzakspeler en een accordeonist muziek van de Britse eilanden. Voorbij denderende motoren herinneren ons eraan dat we hier vertoeven in het land van de 'moevende en schoevende coulisen' van Normaal en zijn hier wonende zanger Bennie Jolink.
Wij verkopen bundels in het Nedersaksisch dialect en spreken dat soms met de bezoekers, waaronder een klasgenoot van mijn lagere school. Compaan Hans wordt geconfronteerd met zijn flirtverleden door een kittige dame die ik mij herinner als sprietig meisje met pettycoat, samen met haar tweelingzusje aangeduid als 'Pixie en Dixie', een muizenduo in een cartoonserie op tv uit de vorige eeuw.
Wanneer wij worden afgelost in onze kraam wandelen we naar een plek in de kunstroute op het landgoed Enghuizen, dichtbij het dorp gelegen. In het dunne loofbos naast het wandelpad staat een sokkel als onderdeel van het kunstwerk 'Hoeksteen', gewijd aan het vrije woord. Afwisselend bestijgen wij het 'podium' en dragen onze gedichten voor, wij krijgen applaus en gaan na een uurtje met bevredigde ego's terug naar onze standplaats.
Aan een stel motorrijders probeer ik mijn CD met motorgedichten te slijten, maar de Ducatist van de twee heeft meer belangstelling voor het stuurgedrag van de motor met vriendin achterop. Op haar beurt is die dame enthousiaster over de keramiek op de markt, het wordt me duidelijk: met lyriek moet je niet leuren.
Dichtbij wordt in een kraam gezaagd, gevijld en geschuurd in hout, samen met het schilderen op een ezel doet het geheel denken aan een oude ambachtendag die gezapig verstrijkt in een lome warmte. Onder het genot van een Leffe bier zien we dat de markt ten einde loopt, we ruimen op en zijn uiteindelijk niet ontevreden over de verkoop. De stelling 'Poëzie verkoopt niet' kunnen wij weerleggen, over ons uurloon zwijgen we liever...

Grensoverschrijdend

2011-08-06T22:03:00.000-07:00

Na twee bij een boerderij doodlopende wegen vinden wij een grensovergang naar Duitsland. Meteen zie je de naargeestige rolluiken, alsof de bewoners van deze huizen allen depressief zijn. Wij parkeren aan de 'Sternenbuschstrasse', dicht bij de 'Grenzweg'. Een onzichtbare hond slaat aan, hopelijk is hij aangelijnd.
Te voet gaan we de grens opzoeken, het is voorjaar, de vogels bezingen een hardblauwe lucht en een felle zon die schijnt over omgeploegde akkers. Dichtbij de grensovergang staat een bankje dat uitzicht biedt naar het plaatsje Megchelen in Nederland. We fotograferen het bankje van massief Kruppstaal en verklaren het tot verhalenbankje nr. 30 in de 'Verhalenbankjesroute', een gemeenten en grenzen overschrijdend project van de VVV Oude Ijsselstreek. Van de grenspost rest nog de fundering voor het wachthok, een restant van het mechaniek voor de grenspaal en een modern hek dat de doorgang half verspert. Dit was een smokkelpad, nu opgenomen in de 'Schmugglerroute', het loopt over een sloot die de eigenlijke grens volgt. Ik proef met mijn vingers aan de grond, die lijkt hier wat leemachtig, dat zou de nabije aspergeteelt kunnen verklaren. Wanneer ik een stalen hek bekijk op zijn functionaliteit hoor ik plotseling een zoemen vermengd met muziek. Het is een driewieler met elektrische trapondersteuning, aangedreven door een oude man. Uit het voertuig klinken 'schlagers', een door mij verfoeid genre van over de grens. Ik kijk hem verbluft na en hoor een vreemde mix van vogelzang, gezoem en brallerig zingen. Vervolgens leg ik een oorzakelijk verband tussen het trappen en de muziek die voortgebracht wordt, het is een soort marcheren. De driewieler heeft spiegels, het uitlachen van ouderen is ongepast , maar de oude moet zoiets gezien hebben achter hem. Het is een absurde ontmoeting op een maandagmiddag in april tijdens het grensoverschrijden bij Anholt door Het Instituut Voor Praktische Poëzie, kortweg HiPP.

Nieuwjaarsborrel

2011-08-06T22:02:00.001-07:00

In het oude café bij Markelo zit een gezelschap ouderen aan de stamtafel bij wat een nieuwjaarsborrel lijkt. Aan het hoofd zit een grote man in een rolstoel waarover een veiligheidshesje hangt. Ondanks zijn lichte spraakstoornis heeft hij het hoogste woord, het gaat over roken. Iedereen is het ermee eens dat roken slecht is, maar het is zo lekker en een van de laatste prettige burgerlijke ongehoorzaamheden die ze zich gunnen, ook al mag het tegenwoordig slechts buiten. Ze genieten nog na van al die sigaretten, shagjes en sigaren die hier binnen werden opgestoken, voordat het verboden werd. De man in de rolstoel moet naar het toilet, via een smalle deur lanceert hij zichzelf bijna de gang in, gevolgd door zijn helpers. Gelach en harde grappen volgen, of hij wel een groot rijbewijs heeft en misschien gedronken? Het gesprek komt bijna onvermijdelijk van roken op ziektes. Een oude vrouw met keurig kapsel en moderne rechthoekige bril klaagt over haar rug en de therapeut van wie ze rechtop moet zitten, maar dat kan ze nu juist niet. Een man met een kefferige stem kent een vrouw die te jong ongeneeslijk ziek geworden is, onlangs geopereerd en nu weer thuis, met de 'Karstdaag'n', uitgesproken in rap Twents dialect. Andere zieken en ziektes volgen, met détails zoals "d'er kwam nog steeds pus uut". Op dat moment zet de kastelein een warme chocola met slagroom voor ons neer. We staren naar de witgele punt die uit het bruine vocht steekt en hebben opeens geen trek meer...
Een echtpaar komt binnen en heeft kennelijk iets te vieren. De man heeft een messcherpe scheiding in zijn haar, de ook al hoekig bebrilde vrouw een stijf opgerold haarknotje. Ze spreken iets af met de professioneel glimlachende en handenwrijvende kastelein en vertrekken zonder iets te gebruiken. Terwijl ze langs lopen meen ik de geur van fijn gemalen gereformeerde poppenstront te ruiken.
Er lijkt meer sneeuw op komst, ziektes bedreigen het vee meer dan de mensen, in mij gloeit het glaasje rum na. Proost!

Eredienst

2011-08-06T22:01:00.001-07:00

De jaarlijkse Klassieker Winter Avond van de Moto Guzzi Club Nederland werd in het Jaar des Heren 2009 gehouden in het plaatsje Ameide, aan de Lek. De bovenzaal van 'Het Wapen van Ameide' was aangekleed met posters, vlaggen en projectieschermen waarop oude beelden bewogen van het beroemde motormerk uit Mandello del Lario. Aan de wanden hingen uitvergrote technische tekeningen, die deden denken aan fresco's. In het midden was een podium gebouwd, waar op vier uit staal, aluminium en rubber gesneden beelden onder karmozijnrode doeken stonden. De eredienst werd geleid door een priester met 'hands free' microfoon en een klein sieraadje in het oor. Zijn woorden waren sober, liefdevol en getuigden van grote deskundigheid, ook in de uitspraak van de Italiaanse namen van coureurs en constructeurs. De gelovigen, meest 'casual' geklede ouderen volgden stil en vol ontzag zijn betoog en zagen hoe het ene na het andere beeld onthuld en geprezen werd. De brandweerrode 250 cc Compressore, bijgenaamd 'De stopwatch killer', de 350 cc Bialbero met olijfgroene 'badkuip' stroomlijn, de 500 cc Biclindrica, die model stond voor de hedendaagse Ducati's en tenslotte de V8, de 500 cc Otto Cilindri, het meesterwerk van constructeur Giulio Cesare Carcano. Het geluid van die motor zou de toenmalige baas van Moto Guzzi hebben doen uitroepen: "Dit mag je in de Scala van Milaan laten horen!". Motoren zijn vrouwelijk in het Italiaans en het geluid van La Otto zou een sopraan benaderen.
Na de woorden van de voorganger mag een dichter zijn ode aan de Madonna uit Mandello del Lario voordragen, dan is de gesproken dienst ten einde en mogen de gelovigen knielen bij de beelden en die zelfs betasten. Ze roezemoezen over synchronisatie van acht carburateurs, frames gevuld met motorolie, het gehuil van de Madonna en de harde klappen van de eencilinders. Bijna niemand neemt notie van de dichter, die zijn lofdicht laat herhalen via een cd en de geluidsinstallatie. Geen wonder, hij klinkt wat verkouden en mist beslist Italiaans pathos. Wanneer hij weggaat raakt hij nog even de Madonna aan, zij heeft geen traan gelaten en is weer bedekt is door het rode doek. Het is laat geworden en de hartelijke Ingenieur met wie hij mee mocht rijden moet nog helemaal het traject naar Bourtange afleggen. Thuis gekomen staart de dichter naar een heldere sterrenhemel en piekert in bed over koppel en vermogen van de aanbedenen. Het was een onvergetelijke eredienst, hij prevelt: "Lord, have Mercy!".

Christine

2011-08-06T21:56:00.000-07:00

Ze werd geboren in het Limburgse Born en stierf in het Overijsselse Borne. Hoewel dat sterven niet het goede woord is, het was meer een dood verklaren. Na een uitstapje op een mooie septemberdag kreeg ze het vreselijk warm, ze had een tekort aan koelmiddel en riep in het display onmiddellijk te stoppen. Op de parkeerplaats van een garage in Borne kreeg ze liters koud water, ze absorbeerde die zonder weer op peil te komen. Een week eerder had ze het uitgekotst op een raadselachtige manier, vertelde ze aan de monteur die er bij kwam staan. Deze leek het beter haar niet verder te laten gaan en stelde voor met de trein naar huis te reizen. Ik liet haar achter met een zwaar hart en besefte dat het einde nabij was. Thuis zocht ik haar papieren bij elkaar voor de laatste bestemming, een rust/roestplaats in klompendorp Enter.
De volgende ochtend keerde ik terug naar mijn rode maîtresse, ze had het koud gekregen, de hele nacht had een raam open gestaan. Toen ik haar wegbracht naar het kerkhof gedroeg ze zich weer normaal, maar mogelijk hield ze zich flinker dan ze was. Het afscheid was zonder sentimentaliteit, ik vond haar wat lelijk geworden en kon niets meer voor haar doen, ook al had ik het gewild. Meer dan drie jaar waren we samen, ik zorgde goed voor haar, accepteerde haar gebreken en zij de mijne. Maar het ging niet langer en eigenlijk was het beter zo voor ons allebei. Ik denk nog steeds aan haar, zou ze misschien toch weer een nieuwe minnaar hebben gevonden? Een met twee rechterhanden en een flink banksaldo? Ik zou het haar gunnen en slechts een beetje jaloers zijn...

'Christine' was een rode VOLVO 480 ES en nog maar 20 jaar oud.

'Oorlog'

2011-08-06T21:53:00.000-07:00

Wanneer ik het dorp Hengelo G. op een zondagmiddag in augustus binnen fiets is de 'oorlog' net begonnen. Geweerschoten, machinegeweergeratel en geschreeuw klinken achter het met zwart doek bespannen hek rondom de kerk. De toegang is twee euro en op de rug van mijn hand krijg ik een 8 als stempel. "Eigenlijk wou ik een schotwond" mompel ik bij deze handeling, de dienstdoende jongen grijnst. De 're-enactment'groep is verdeeld tussen 'Geallieerden' en 'Duitsers', ze spreken daarbij hun talen, hinken, strompelen en liggen gewond of voor dood tegen het muurtje bij de kerk. Op de straatklinkers liggen de hulzen van de losse flodders die verrassend hard klinken. In een winkelportiek zitten vier kleine meisjes gehurkt met hun vingers in de oren en roepen: "Papa. we willen naar huis!!". Papa lacht schaapachtig tegen mij en weifelt tussen sensatie en zijn kleine meisjes. Het publiek likt aan een ijsje, terwijl de Duitsers teruggedrongen worden met hun 'Kübelwagen', 'Kettenkrad' en Opel.
Naast een stuk Duits luchtafweergeschut liggen in kraampjes hamburgers te sudderen en oliebollen te bakken. Verderop staat een echte 'Feldküche', met tafels waaraan de soldaten kunnen uitrusten en limonade drinken.
De strijd luwt, er is een patstelling ontstaan volgens de speaker die en passant de globale gang van zaken bij de bevrijding beschrijft. De gevechtspauze wordt gebruikt om het museum 'Achterhoeks Museum 1940-1945' te bekijken, een interessante verzameling objecten en aangeklede etalagepoppen in 'tableaux vivants'. Papieren lampions en kerstballen met het hakenkruis, hoofddeksels en vlaggen van de NSB en een fiets van het Duitse merk 'Wanderer' zijn een paar dingen die mij opvallen. Weer denk ik dat de wereld in WO II niet in kleur was, maar in zwart-wit en grijzen zoals op een stille zwaarbewolkte novemberdag.
Buiten hangt een mengsel van oliebollenlucht en kruitdamp, wanneer een gezette 'Duitser' langs het publiek fietst en op een fluitje blaast, ten teken dat de oorlog weer begint. Ik sta nu dicht bij een Duitse pantserwagen, de knallen uit de mitrailleur zijn oorverdovend. De gevechtshandelingen verlopen chaotisch, zoals je beschreven leest over de werkelijkheid. Soldaten schieten, rennen en zoeken kruipend dekking rond de kerk. De strijd eindigt met de overgave van de Duitsers met witte zakdoeken op hun geweerlopen. De 'Engelsen' met donkerrode baretten marcheren in het gelid over het kerkplein terwijl het publiek klapt. Wat terzijde van alles staat een zwaar gedecoreerde ex-militair stram te salueren. Hij was naar zijn zeggen bij de opruimingsdienst explosieven, hij liep gevaar, maar schijnt er niet genoeg van te kunnen krijgen. Ik was geen soldaat en vrees de oorlog, maar als 're-enactment' is hij wel te verdragen, met een ijsje toe.
Op de terugweg lijkt het vrediger dan ooit in het landschap van de Achterhoek en eindelijk is de zon gaan schijnen, de wereld wordt full colour. Nog even komt de oorlog terug bij een verbouwde boerderij met veel paardenstallen. Voor een heg wordt ik aangeblaft door een Jack Russell Terrier. "Jack, Jack" sar ik hem speels. Dan hoor ik geluiden over het grindpad en diep gegrom. Als ik omkijk zie ik twee grote Dobermann Pinchers achter het hek. Hun oren lijken op 'hoera petten' en hun grommen is een bars "Wer da??". Mijn nekharen gaan overeind, ik had die 'Boys from Brazil' niet verwacht. Waarom hebben rijkaards altijd zo'n wansmaak? denk ik hardop. In een café pauzeer ik even voor een biertje en zeg dat ik net uit de oorlog kom. "Welke?", vraagt het ranke barmeisje, belangstelling veinzend en een glas wrijvend.

Ethos, Pathos en Logos

2011-08-06T21:50:00.001-07:00

Bij het portiek van de nieuwe serviceflat staan twee vrouwen te praten, de een heeft een westerse tongval, de ander een oostelijk accent. Het onderwerp is 'op vakantie' gaan, waarbij me de geveinsde belangstelling van de minder bedeelde opvalt: "Ga je alweer!?", zie ik haar denken. De felle zon werpt harde schaduwen van hun gestalten over de straatklinkers, als ik er een kwartier later langs kom staan ze er nog. Het gesprek gaat nu over morele kwesties, de westerlinge trekt een ernstig gezicht: "Neen, zoiets doe je niet!" lijkt het uit te drukken. Weer een kwartier later kom ik opnieuw langs. Nu staat er een oudere man bij, in beiges en grijzen. Hij heeft een mopsgezicht en rept over 'genetische bepaaldheid'. De zon schijnt onbarmhartig over de drie, iets verder sta ik stil bij een muurgedicht van Emily Dickinson. Ik moet opzij voor een zacht grommende Amerikaan, bestuurd door een mooie jonge vrouw. Ik ben er zeker van dat ze nooit een gedicht van Emily heeft gelezen of het ooit zal gaan doen. De zon belicht een putdeksel met een spiraalmotief en maakt een weetje in me wakker: op het noordelijk halfrond stroomt het water weg tegen de klok in, op het zuidelijk is dat omgekeerd. Of is het andersom? Om de hoek kijk ik bij de opruimers van de boekhandel. Terwijl ik blader in een boek over het leven van kinderen bij de Romeinen hoor ik een vrouw roepen: "Piet, heb je nog iets nodig van de Etos?". Ze staat voor de winkel van Blokker, zou de aangeroepene de classicus Piet Gerbrandy zijn van wie ik de dichtbundel 'Nors en zonder haten' in mijn handen heb? Piet verstaat haar niet, ze roept het nog eens, over mijn hoofd heen. Hij geeft een onverstaanbaar maar geïrriteerd klinkend antwoord. Ik sta in het schootsveld en schiet in de lach als ik het woord Etos denk als Ethos. In de boekwinkel blijk ik sneeuwblind van het kijken naar de witte pagina's in het zonlicht en zoek ik op de tast naar de juiste toetsen in de PIN-automaat. In mijn ooghoeken komt een grote vrouw voorbij die wat lomp vraagt naar een kinderboekentitel. Ze leunt op een rollator met een soort armsteunen, achter haar loopt een bedeesd meisje. Ik vermoed een drama, een spierziekte of iets met haar brein. Wanneer ik de deur uit loop gaat een mooie jonge moeder naar binnen. Ik bekijk haar fiets: een modieuze 'Kronan' met boodschappenmand. Zo zie ik haar wel eens fier fietsen met koters of boodschappen in die gevlochten mand, zelfbewust autoloos in weer en wind. "Wat een contrast met de rollatormoeder", denk ik en kom langs drie pratende mannen op het nieuwe stadsmeubilair: luxe stoelen met armleuning, de poten vastgezet in het plein. Wanneer ik klassiek geschoold zou zijn dan had ik geweten dat zij bedoeld zijn voor het beoefenen van de drie middelen in Aristoteles' retorica: Ethos, Pathos en Logos. Niet voor mij: ik ben seismograaf, microfoon en camera in één en moet verslag doen, of ik wil of niet. Op weg naar de parkeerplaats zie ik nog een andere moeder. Zij bestuurt een scooter, achterop zit dochterlief en uit de topkoffer steekt het hoofd van een klein bruin hondje. Achter de koffer draait een aanhangertje sierlijk mee in de bocht, op weg naar een camping. Het is vakantietijd. Met een hand boven de ogen tegen het harde licht kijk ik de combinatie na en mompel: "Geweldig!". De vrouw op het terras dat ik passeer ziet het ook, maar het komische ontgaat haar. Ze zegt tegen mij: "Het leek alsof u Sinterklaas aan zag komen!". Misschien is dat wel zo bij mij, elke dag weer...

Tentoonstelling

2011-08-06T21:49:00.001-07:00

In een klaslokaal van de voormalige Lagere School te B. is een expositie te zien van plaatselijke kunstenaars. Mijn vakgenoot S. en ik bekijken de grofkorrelige afdrukken van landschappen via infrarood-film. Zware contrasten en partijen wolken, kustlijn en zee vloeien in elkaar over zonder dieptewerking. Het zijn foto's van een voorname somberheid.
S. vertelt over zijn belevenissen als lid en voorzitter van een kunstcomissie. Een nog voortdurend drama; nooit zijn ze het eens, drie mensen met onverenigbare karakters en soms geen ander argument dan: "Ik vind het gewoon zó'n léuk ding!". Afspraken om te komen tot gemeenschappelijke criteria sneuvelen jammerlijk in het overleg. Uiteindelijk doet iedereen zijn zegje en wordt het een compromis, een ding waar niemand zich een buil aan kan vallen.
De schilderijen waaronder we dit bespreken doen er het zwijgen toe: ze hebben het te druk met zichzelf, hun kleurvlekken wervelen rusteloos op een vlak waarin de voorstelling nog niet gestold is. Neen, dan de sculpturen: dat zijn voldongen feiten in een graniet dat Larviktiet heet. Donkergrijs met veel levendigheid, soms helemaal glad afgewerkt, waardoor je het wilt gaan strelen. Wij hebben ons nooit gewaagd aan hakken in steen en bekennen elkaar dat we ons misschien zouden hebben verloren in 'vormlust'. Een groot realistisch geschilderd doek met roofdieren komt voorbij, de kleuren zijn schel en de voorstelling laat niets te raden over: hier brengen grote poezen en een mooie vrouw hun luie middag in de zon door. Dan twee doeken met donkerrode papavers in een paarse achtergrond, een echo van het 19e eeuwse Symbolisme en mogelijk een ode aan de opiaten in die plant.
Ernaast drie losjes gepenseelde stillevenobjecten, met punaises op het schot geprikt, gemaakt door iemand met een Duitse naam. Onder de schetsen staat een ronde tafel met stoelen en schemerlamp. De stekker van die lamp zit in een grote kabelhaspel en die lijkt daarmee onderdeel te zijn van een installatie, want daar hebben we mee te maken. Op de tafel ligt een exemplaar van Kandinsky's Über das geistige in der Kunst. We grijnzen naar elkaar, zou de grote schilder dit er mee bedoeld hebben? Dat kunst op de lachspieren kan werken in plaats van iets met de geest te doen?
Om de hoek hangt het 'pièce de résistance', een groot doek in lichtgrijzen, groenen en paarsen dat meer verf dan voorstelling is. Het modieuze, niet meer weg te denken effect van druipende dunne verf is royaal toegepast, maar er is geen gekwelde schilder voelbaar in de compositie.
Tenslotte kijken we naar twee Afrikaanse beelden: vrouwentorso's met glittertjes op hun ebbenhouten huid gesprenkeld en woeste maskers voor hun gezicht. De naam van de kunstenaar komt ons bekend voor en opeens weten we het weer: hij was ook de muzikant met percussie bij het dichtersoptreden van S. en vriend M. in het plaatselijke muziekcafé. Zijn naam wordt op dezelfde manier geschreven als een bijnaam in het plaatselijke dialect, beginnend met een apostrof en gevolgd door een n.
Kandinsky zou bij dat optreden geweest willen zijn, want hij stelde dat kleur en klank psychologische effecten hebben op de menselijke ziel, zo lees ik later.
Iedere kleur spreekt een eigen taal, kleuren en vormen hebben zelfs een ziel. Op ons kan dat de uitwerking hebben van 'innerlijke klank' of (nog mooier) Seelische Vibration. Maar die ontbrak geloof ik in onze beleving van deze tentoonstelling.

Stemmen

2011-08-06T21:47:00.000-07:00

"Ik hoor stemmen", dat kan het begin zijn van een ziektegeschiedenis die door Oliver Sacks liefdevol beschreven gaat worden. Het is niet meer dan een verhoogde gevoeligheid om duistere redenen. Gisteren hoorde ik een vrouw aan een terminaal ziekbed praten over de situatie en kreeg daarbij de sensatie van 'taaislijmziekte in woordenbrij', het onzichtbare sputum loste pas op toen ze verdween.
Vandaag in een gesprek bij de bakker het woord 'slof' opgevangen, het werd verdedigd door een meisje met bolle wangen tegen onbegrip van anderen door het in de Dikke van Dale te plaatsen, bij wijze van erkenning. Ik vroeg me af of de Dikke het kent als slap, vermolmd of broos in het Nedersaksisch.
Daarna, in de kringloopwinkel die hier 2Switch heet hoor ik de stem van een zonderling die een beetje lijkt op Quasimodo. Hij speurt de planken en tafels af, op zoek naar herkenning in een titel, net als ik eigenlijk. Het vreugdevolle moment waarop het boek jou vindt en je onder zijn arm neemt. Een tijdlang denk ik dat hij met een begeleider is, die op een kalme, kameraadschappelijke manier met hem praat in het plaatselijk dialect. Quasimodo lijkt alleen enthousiaste kreten te slaken, het klinkt als BOH!, gevolgd door het mompelen van een titel door zijn verpleger. Maar dan zie ik dat hij alleen is en in samenspraak met zichzelf. Onopvallend volg ik hem langs de boekenkasten, maar heb het idee dat hij mijn spionage voelt als onze ooghoeken contact maken. De boektitels brengen hem in verbazing, ik hoor hem zeggen: "Ivoren wachters? Rio? Damesverband? Godverdommenan!". Zo gaat het minutenlang, hij is de patient en ik ben een pseudo-Oliver Sacks met open staande microfoon.
Zou hij misschien veel meer belezen zijn dan ik en een hele boekenkast met uit de mode geraakte schrijvers kennen? Vestdijk ook hier? Heinrich Böll? Octave Mirbeau? Godverdommenan, het zou kunnen dat ik een literaire Quasimodo ben en hij een 'idiot savant'. Maar dat vloeken en dat BOH!, dat duidt toch op het syndroom van Tourette? Aan de kassa zie ik hem afrekenen, maar niet welke boeken het zijn. Van Heere Heeresma? Maarten 't Hart? Marion Bloem?
Hij verdwijnt schonkig naar buiten, naar zijn Notre Dame-kamer, vol boeken.
Ik kijk hem na over mijn aankopen: de lp's 'Once upon a time in the west' en de vondst 'Csardas', waarop het nummer: 'Ritka búza, ritka árpa, ritka rozs'*, de wijze waarop het gedicht 'Hongaarse Rhapsodie' van J.M.W. Scheltema gaat.
En een gifgroene speelgoed-racemotor, met hoogtoerige jank in het opwind-mechaniek. De verkoopster geeft mij korting, ze vermoedt mijn kinderlijke ziel.
Ik bof, "Godverdommenan!" denk ik en rijd terug naar mijn kamer vol stemmen.

*'Dun worden tarwe, gerst en rogge gezaaid'

Poëziepolitie

2011-08-06T21:45:00.000-07:00

Aan de zandweg in het bos stonden lange tijd regelmatig twee auto's. De ene was wat ik een mannenauto zou noemen, de andere een Lelijke Eend. In die auto zaten dan de onbekende man en vrouw. Wanneer ik er langs liep keken zij effen voor zich, alsof ze een wegenkaart bestudeerden. Maar het was duidelijk: hier liep een affaire. Man getrouwd, het leek een gezinsauto, vrouw deed mij denken aan een bibliothecaresse. Ze leken meestal te praten, maar hadden mij mogelijk al in hun spiegeltje aan zien komen, zodat ik de verstrengeling miste. De verhouding duurde langer dan een jaar, in de winter zag ik de ramen van de Eend vaak zwaar beslagen, er zat vermoedelijk toch wel flink wat fysieke warmte in hun relatie.
Op een dag besloot ik tot een plagerijtje. Ik maakte een kopie van het gedicht Hongaarse Rhapsodie van J.M.W. Scheltema. Er boven plaatste ik een tekst als in een politieverordening die vermanend verwees naar hun activiteiten. Ondertekend door de POËZIEPOLITIE. Het geheel ging in een plastic hoes en werd aan een boom dicht bij hun vrijageplaats geprikt. Eigenlijk hoopte ik commentaar te krijgen maar het effect was dat ze voortaan wegbleven en hun geluk elders moeten hebben gezocht. Dat was het einde van mijn onbezoldigde poëtisch dienderschap in het bos en ik moest me weer tevreden stellen met het begluren van reeën, hazen, konijnen en gewone eenden. Dit is het gedicht:

Hongaarse Rhapsodie
(Rika Csardas)
  
(Wijze: Ritka buza, ritka arpa)

  Aszik vamme werc komcseggic
 szunne menou
 rika, rika,  
laane menou.  
Evve nochwa tetegec kerd  
toenoula melos
 mal legec, mal legec  
toenoula melos.

  Em ma proppe, etep proppe  
Em ma szèzchela melos
 Tottic nedde crantep emme  
leckurre segret, danszeg tse  
kanapee, kanapee
 toenoutyn ustoe.

  Aszick csavus im melyche mostap
 seggictoe  
rika, rika,  
laane menou.  
Evve nochwa pittetyn us
 toenoula melos
 szotterick, szotterick,
 toenoula melos.

  Em ma pitte, maffup pitte
 Em ma szèchela melos,  
Tottic evvelec kursellef
 noggetuc kydoe, danszeg tse  
szoe menou, szoe menou,
 toenoutyn ustoe.

  - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
 uit 'Chansons, Gedichten en Studentenliederen' van J.M.W. Scheltema (1921-1947)

Voorland

2011-08-06T21:43:00.001-07:00

Een bevriend echtpaar uit de Randstad denkt over later, de oude dag en waar die te slijten. Het surfend oog viel op 'De Decanije' te Vorden en of ik eens wilde gaan kijken daar. Het is zaterdag 3 januari, het vriest en in de Decanijestraat liggen nog resten van vuurwerk, waaronder de zg. 'Romeinse Kaars', een intrigerende benaming. Hadden de Romeinen vuurwerk? Het terrein van het voormalig kerkelijk goed ligt in een park dat omheind is. Behalve de begrafenisonderneming Monuta staat hier ook de kerk van Christus Koning. Langs de Koninkrijkszaal van Jehova's getuigen loopt een pad waar een afgesloten hek de toegang verspert en een bord dat gebiedt. Langs het hek loop ik verder en zie een halfvergaan condoom liggen. Sex, ook hier? En met wie dan? Aan de overkant liggen woonblokken van een saaiheid zoals alleen Nederlandse aannemers die kunnen scheppen. Hier en daar brandt de kerstversiering ook overdag. Tussen de rij compacte auto's langs het trottoir staat een grote Cadillac in bruin metallic. Het beeldje op de radiateur is in V-vorm gelast uit twee gekruiste steeksleutels en twee pijpsleutels, een verbeelding van de overwinningen op de ongetwijfeld technische mankementen van de Amerikaan. De omheining vervolgt langs een straat niet ver van de spoorlijn Zutphen-Winterswijk. Tussen de straat en de spoorlijn ligt kleuterschool 'De Klimboom'. Een paar pubermeisjes op omafietsen passeren mij zonder me op te merken, ze zijn in elkaar verdiept, het moederlijk kleumen bij zo'n rijwiel bij de kleuterschool lijkt voor hun nog ver weg. Het landgoed is ooit in bezit geweest van de Hollandsche Ijzeren Spoorweg Maatschappij, die deze lijn toen exploiteerde. Het inmiddels afgebroken huis was in gebruik als herstellingsoord voor het personeel van de H.IJ.S.M. Destijds gooiden zich ook al mensen voor de trein zonder te bedenken dat een machinist daar nachtmerries van kan krijgen. Op de plaats van het verdwenen huis met Venetiaanse luiken staat iets dat er op moet lijken, maar groter en pompeuzer en in die anonieme quasi decoratieve stijl van huidige architecten: een vleugje van dit, een snufje van dat: u vraagt, wij tekenen, in dit geval in opdracht van de B.V. Standvastigheid, werkelijk een vondst voor een vastgoed-onderneming. Een hek gaat open en voor mij passeert een echtpaar in rode unisex windjacks. De vrouw mompelt nog iets over de sleutel tegen de man die achter haar aan loopt. Wij groeten elkaar beleefd, maar ik voel dat ze denken wat ik hier moet met mijn mobieltje dat hun vesting fotografeert. En ik proef aan hun de netheid, het zelfvoldane van een echtpaar dat slechts nog in lits-jumeaux slaapt en niet meer droomt van sex in een oud park in een warme zomernacht. Ik vervolg mijn pad rond het verborgen complex van vier gebouwen en krijg zin om op mijn oude dag nog elektrische gitaar te leren spelen en als mijn tijd gekomen is de boel op stelten te gaan zetten op Oudejaarsnacht in Voorland.

Herfstsonate

2011-08-06T21:41:00.000-07:00

In de garage-showroom is een zitje gemaakt: op een terrasvloer van houten tegels staan een zwarte bank en een salontafel met glossy tijdschriften. Boven mij hangt een systeemplafond van witte rechthoeken, ik kan er door kijken en de bedrading tegen het kale metalen dak zien. Voor mij staat een glanzende zwarte gestileerde pop onbestemd voor zich uit te kijken tussen de nieuwe modellen.
LIV heet het 'lifestyle magazine' van Volvo. Het doet me denken aan de actrice Liv Ullmann uit de Bergman-films, door mij graag verbasterd tot Liv Huilman vanwege die pruillip en droevige oogopslag. Ze had het zwaar in die sombere films uit het noorden. Rode auto's zijn vaker betrokken bij ongelukken en het is een moeilijke kleur om te spuiten volgens een werknemer van Volvo in een artikel over de 'lakstraat'. Ik heb een rode auto, statistieken liegen nooit, nog beter opletten nu.
De gedienstige verkoper brengt mij dagbladen. Het landelijke voor Wakker Nederland laat ik links liggen, de plaatselijke krant genaamd De Stentor brengt nieuws over vroege paddenstoelengroei en de Ramadan die is ingegaan. Vasten brengt de mens dichter bij God in alle religies wordt hier beweerd. Onlangs heb ik dat onvrijwillig gedaan, het maakte me alleen kilo's lichter en wat timide, maar dat helpt mij mogelijk nader tot Hem te komen.
in de showroom probeer ik de zit van de C30, mijn klofje is een schril contrast met de gesoigneerde luxe van deze Berline met haar stoere transparante kont. Terug in de werkelijkheid: in mijn oude schicht maak ik een proefritje met de monteur die haar afgesteld heeft. Hij maakt mij attent op een kreunend bijgeluid achter: een versleten wiellager. Later denk ik aan een passende Bergmanfilmtitel: 'Cries and Whispers'. Dat wordt weer een nieuwe reparatie en ik denk aan een andere monteur die tegen mij zei: "A' j geld wilt zien stoeven, mo'j autoos hollen of doeven!" Ik begin te twijfelen aan mijn leefstijl op vier wielen, kan ik beter de suggesties uit het Volvo blad volgen en gezond, natuurbewust gaan leven in de eeuwig zingende bossen? Een Volvo fiets pakken om met een pepermuntje van de balie de (gratis van Volvo) gids van Natuurmonumenten volgen en 52 mooie plekken in Nederland afwerken? In de garage staan monteurs zwijgend te werken aan hun broodwinning, alle deuren staan open, een zachte zuidenwind blaast vergeelde lindenbladeren op de vloer. De herfst staat niet alleen voor de deur, hij komt ook naar binnen. Liv Ullmann is volgens Wikipedia en tot mijn verbazing geboren in Tokyo en in de herfst van haar leven (1938). Ze is gescheiden van haar tweede man, maar woont nog steeds met hem samen. Ik vraag me weer eens af hoe het verder moet met mij en die rode schoonheid uit Born met haar kwaaltjes. We kunnen niet goed met elkaar en niet goed zonder elkaar. Misschien moet ik 'Herfstsonate' van Bergman eens gaan zien, nu het seizoen nadert.

Concert

2011-08-06T21:38:00.000-07:00

Het blijft bewolkt op de eerste meteorologische herfstdag, een zondag. In het vestingstadje is een caféterras gevuld met geanimeerd pratende motorrijders, moeizaam converserende echtparen en zwijgende eenlingen. Roeken ruziën in de platanen, de kerkklok slaat een half uur. In een foldertje zie ik een concert voor sopraan en tuba aangekondigd, een combinatie die ik nog nooit 'live' in een kerk of elders gehoord heb. Nieuwsgierig loop ik de kerk binnen en zoek een plaats op een van de harde houten banken. Naast mij zit een oud dametje met een kindergezicht en een geborduurd tasje dat zij krampachtig vastklemt. Ik observeer de koster, een magere gepensioneerde in zwarte trui die de geluidsversterking bedient en wat uit zijn humeur lijkt.
De musici zijn een blonde pronte jonge vrouw en een rossige stevige man met een goedmoedig gezicht. De tuba glanst en kreunt met diepe tonen, het ademhalen van zijn bespeler is hoorbaar. De zangeres brengt met heldere stem liederen van Hildegard von Bingen, John Dowland en gedichten van Christian Morgenstern.
De subtiliteiten in zijn 'Galgenlieder' ontgaan mijn oren, maar dat geeft niet, het overige publiek is vol aandacht in het sobere Godshuis. Mijn gedachten dwalen af naar iets dat ik las bij Oliver Sacks over Hildegard von Bingen, zij zou aan ernstige migraine-aanvallen hebben geleden. Van John Dowland weet ik niets, maar Morgenstern heb ik een tijd geleden herontdekt.
Zou de tubaspeler 'Windgespräch' kennen?

"Hast nie die Welt gesehn?
Hammerfest - Wien - Athen?"

"Nein, ich kenne nur dies Tal,
bin nur so ein Lokalwind -
kennst du Kuntzens Tanzsaal?"

"Nein, Kind.
Servus! muss davon!
Köln - Paris - Lissabon."
Voor John Dowland krijgt de tuba een grote zwarte demper om het geluid dunner te maken, het instrument was in de Middeleeuwen nog niet uitgevonden. In de zang valt een toon van de kerkklok even koket samen, het toeval doet ook mee, het is een mooi concert en het publiek verlaat tevreden de kerk met gulle giften.
Ik vervolg mijn tocht langs de boekwinkels en vind o.a. 'De Imitatio Christi' van Thomas à Kempis (Het oog wordt nooit verzadigd van zien, het oor heeft nooit genoeg van het horen) en 'Biorhythmik', waarin bekende Duitsers maar ook Heintje (Plötzliche Erkrankung) en Gerrie Knetemann (Radsport: Sieg) met hun ritmes beschreven worden. Hildegard von B. staat er helaas niet in en Graf Schenk von Stauffenberg had geen slechtere bioritmische dag (20 juli 1944) kunnen kiezen voor de aanslag op Hitler. Mijn maag knort en drijft mij naar een snackbar, langs een mooi oud pand waar een muziekantiquariaat is gevestigd. De Duitse eigenaar heeft een Nederlands bordje voor afgifte van kentekenbewijzen laten zitten. Of er zelf opgeschroefd in een opwelling van humor. Naast het huis ligt een perceel grond braak met weelderig bloeiende wilde planten. De beek kabbelt er langs, het is tegen zessen en nu doodstil in de straten. Nog één boekenstalletje, terwijl ik mijn friet geniet. Al eetlezend kom ik weer bij het terras in de boekenstad, een waterige zon beziet mijn vertrek. "Servus Bredevoort! Muss davon!".

Kulturhus

2011-08-06T21:35:00.001-07:00

Onweerstaanbaar is de aantrekkingskracht van een rommelmarkt op mij. Meestal is het een droevige verzameling dingen op de vloedlijn van de hebzucht, maar er kan iets moois tussen zitten. In die hoop ga ik naar het Kulturhus in het Gelderse Laren. Opeens heeft elk dorp zo'n huis, een mode die meegewaaid kan zijn met de Ikea-meubelen. De hoofdstraat is versperd met dranghekken, de jaarlijkse kermis vult de straten met zijn attracties. De aan het Kulturhus grenzende kerk is uitgeruimd en blij kijkende vrijwilligers staan achter tafels met prullaria. Voor 1 euro mag je een plastic tas vol stoppen. Al speurend kom ik tot een selectie van huishoudelijk gerei: een appelboor, een aspergeschiller, een verstelbaar koolmes, een olie en azijnstel, een koffiezetapparaatje, een snijbonenschilmachine en nog wat onooglijks. Een ouderwetse timmermanshandboor laat ik liggen, hoewel hij antiekwaarde moet hebben. Een overjarig setje penicillinezalf voor dieren stinkt te erg, hoewel het een mooi etiket heeft. De geest Gods lijkt totaal uit de kerk verdwenen door het geschuifel van de koopjesjagers. Het orgel zwijgt, de kermis dreunt, een late middagzon schijnt op de zondaars.
Na de prullen kom ik bij de boeken en platen: een tas vol voor 2,50 euro. Dat gaat sneller: De Kantelbergse vertellingen van Geoffrey Chaucer, Dichters in Durban, De Nieuwe Wilden in de poëzie (allen vrouw), De oorlog der werelden van H.G. Wells, Het ontsnapte land van Geert Mak en meer dat de opsomming niet verdient. Tussen de lp's en cd's vind ik zang uit Sardinië, Jiddische muziek, wat reggae en soul en de jaren '80 cultgroup The B52's, genoemd naar de beruchte bommenwerper. De lp's met Achterhoekse humor en pianorags van Scott Joplin gaan met moeite in de tas die is gaan uitpuilen. Dan vind ik nog een complete set van Bach cantates, zestig cd's passen net in twee nieuwe tassen.
Een oudere man ziet het aan en zegt dat de mensen in India juist leren om zich te bevrijden van spullen. Daar zit wat in, hoewel de meesten daar niet zuchten onder bezit. Ik red me eruit door te zeggen dat ik na deze aankopen iets Zen-achtigs ga doen, proberen te onthechten. De zware tassen snijden in mijn vingers, bij de kofferbak van de auto heb ik even het gevoel een roof te hebben gepleegd: de dagopbrengst van een culturele tasjesdief.
Thuis bekijk ik mijn schatten, in de titels van Bach zie ik aansporingen tot onthechting: 'Herr, wie du willt, so schicks mit mir', 'Gute nacht, du Weltgetümmel' en 'Welt ade! ich bin dein müde'. Ik wacht nog even met Zen-oefeningen en zet Cosmic Thing van de B52's op: " I was havin' this out-of-body experience, etc.". Onthechten is moelijk, laat staan uittreden. Over niet al te lange tijd komt de Weggooidienst om mij te helpen mijn Kulturhus te legen. Of het is zo hopeloos dichtgeslibd dat ze moeten besluiten het te bombarderen door Amerikaanse vliegtuigen, terwijl Bachs Arioso (Basso) 'An irdische Schätze' klinkt.

Geheugen

2011-08-05T04:50:00.000-07:00

In de fotowinkel vraag ik naar geheugen voor mijn camera. De rijpe pronte dame zoekt naar het juiste type en vraagt terloops of er met mijn geheugen nog niks mis is. "Voorzover ik weet niet" antwoord ik en spreek daarmee mijn twijfel uit, misschien is Alzheimer al binnengedrongen en vergeeft mijn omgeving de vergissingen, de verhaspelingen, het 'er niet op kunnen komen' en de gaten in mijn gigabytes. Het moderne leven is ongenadig voor de falenden en de slordigen, zij vormen een stoet van ongelukkigen achter het keurkorps van allesweters, veelweters en betweters in een onhelspellend schilderij van Jeroen Bosch.
Ik zeg dat het handig zou zijn om wat geheugen bij te kunnen prikken in ons hoofd, maar zij antwoordt dat we daarvoor een sleufje missen. "Fout in de evolutie", beweer ik, "die kieuwen hadden dat moeten worden." Ze lacht een ontsierende kauwgom bloot en beweegt bevallig in een dunne bloemenjurk een behoorlijke boezem en een malse achterste. Mijn ogen dwalen over haar en de winkel, veel lijsten en foto's van bruidsparen op de dag van hun leven in een klassieke auto, koets of op een boerenkar. Heeft ze zelf een gelukkig huwelijk? Zit haar man onzichtbaar in een achterkamer te kijken naar een blauwgrijs monitorscherm met schokkerig bewegende gestalten bij de toonbank?
De dame begint over het brein van de medicijnenstudent in de jaren zestig met een gaatje in zijn hoofd. Hij streefde naar een groter bewustzijn. Het verschil tussen geheugen en bewustzijn is groot, maar de associatie is toegestaan bij een toonbankgesprek. Huges heette hij, weet ik, Bart Huges. Hij droeg er een verband over, zodat je niet kon zien of het echt was in de onscherpe foto's van Hitweek. Later was hij onder de 'beautiful people' op het feesteiland Ibiza, met Simon Vinkenoog en anderen. Die medicijnenstudie zal wel afgebroken zijn... We doen er lacherig over, we hebben de leeftijd van voormalige bloemenkinderen, ondertussen worden we het eens over een 1 GB SD Card van het merk SanDisk. Teveel geheugen is ook niet goed, vindt zij, de mensen kunnen dan niet meer bevatten wat ze allemaal gefotografeerd hebben, laat staan vinden in hun computer.
Buiten kijk ik naar de gevel en de zwierige letters van haar zaak: 'Foto Marjolijn'. Dan pas denk ik aan de gelijkenis van LSD en SD en andere geheugenkaartvarianten.
Haar flirtages hebben haar geen windeieren gelegd, de winkel ziet er welvarend uit. Hugues noemde zijn gaatje het Derde Oog. Zo zou ik mijn fotozaak noemen, Marjolijn zou ik in dienst nemen. Vrouwelijke intuîtie gaat boven waarneming en fotografie. Zij voelt precies aan wat je nodig hebt: SD. Mens Sana in SanDisk.

Tijd

2011-08-05T04:49:00.000-07:00

Op de terugweg van het Joods Historisch Museum worden we in de Kochstrasse aangesproken door een kleine oude dame. Ze draagt zomerkleren en een hoedje, in haar gebit glinsteren vullingen. Ze wil weten waar we vandaan komen en wat we komen doen in Berlijn. Ja, ja, de Hollanders reizen veel, zij wilde zelf eens gaan studeren in Eindhoven, maar de oorlog verhinderde dat. Ze is van 1925, vertelt dat de Duitsers het huwelijk van Bernhard met Juliana afkeurden, ze vonden het een vorm van verraad. Ze komt uit Mecklenburg in de voormalige DDR en is meermalen 'verschleppt worden', belandde zelfs in een Russisch kamp en moest dwangarbeid verrichten. Haar naam spelt ze als Ney, ze is een afstammeling van gevluchte Hugenoten die werden opgenomen door het tolerante Pruisen van Frederik de Grote. Ze oogt frèle als een Française, vertelt dat je op de lagere school gerangschikt werd naar het inkomen van je ouders, zij zat achteraan in de klas. Vooraan zat een Joods meisje dat elke dag een andere jurk met strikken droeg van de fijnste zijde. De andere kinderen staarden naar haar boterhammen met boter, vlees en soms droop er chocoladepasta uit. Misschien waren die boterhammen wel niet zo gezond, want zelf kreeg ze niet zulk eten en ze leeft nog, glimlacht ze. Er lijkt in haar verhaal geen zweem van antisemitisme, ze geeft de feiten weer uit een fabelachtig geheugen, maar waren er misschien ook rijke Duitse kinderen? En wat is er van het Joodse meisje geworden? Die wedervragen blijven uit, ze is een dwingende persoonlijkheid.
Er zijn honderden lotgenoten van haar zegt ze, ze heeft er hoofdstukken voor een boek over geschreven, maar het is niet uniek genoeg voor publicatie, het zal een manuscript blijven. Scholen waar ze haar verhaal wil doen houden zich doof, men wil niet herinnerd worden aan pijnlijke tijden. Ze woont hier om zich thuis te kunnen voelen, maar dat lukt niet echt meer, ze vindt Berlijn een koude stad geworden en legt daarbij haar hand op het hart, maar het Berlijns is nog hetzelfde. Onlangs merkte ze dat in een taxirit, waar ze al na een paar minuten met de chauffeur "hin Berlinerte" Een Berlijner zegt: "Das habe ich mir vergessen", in plaats van "Es ist mir entfallen". We horen de naamval en prevelen zelf even het rijtje van de derde in het Duits. De dame heeft een ezelsbruggetje dat ze voordoet op de vingers van één hand, Duitsers weten zelf soms ook geen raad met de vervoegingen.
Ze taxeert ons gezelschap, ik ben duidelijk een Hollander. De andere man houdt ze voor een filmacteur, de dames blijven zonder beroep. We maken beleefd een einde aan het gesprek, we hebben te weinig tijd om de vorige eeuw uitvoerig met haar door te nemen. Daar zou ze zonder twijfel toe in staat geweest zijn, deze wandelende ooggetuige van de tijd in de straat van Checkpoint Charlie op een zondagmiddag in 2008.
De twijfel over het verhaal van het slachtoffer met de naam van de Napoleontische maarschalk komt langzaam op en wil niet meer verdwijnen. Checken kunnen we het niet, we verlaten de voorheen Amerikaanse sector om de trein naar Nederland te halen.

Café

2011-08-05T04:48:00.000-07:00

Het Wapen van Heeckeren op het landgoed Enghuizen bij Hummelo is altijd open behalve op maandag. De entree heeft een mechanische deurbel die hol klinkt in de lange gang. Linksaf ga je naar de gelagkamer, rechtsaf naar de biljartkamer. We krijgen Dommelsch uit een fles in de koelkast achter een kleine toog, een tap is er niet.
De waard kijkt ons vriendelijk maar een beetje wantrouwend aan, hij lijkt kortademig van roken of asthma. Zijn vrouw is bezig in de keuken naast de gelagkamer, het ruikt naar aardappelen, vlees en uien. Ze kookt alleen voor meer dan zes personen legt ze uit in Nederlands met een zwaar accent. Je krijgt dan soep vooraf, aardappels, frites, twee soorten vlees, vier soorten groente en een toetje: ijs met warme kersen of 'poedding' zoals ze het uitspreekt. Bij het noemen van een prijs per persoon bestudeert ze onze gezichten, we verstrakken niet, de prijs lijkt redelijk. "Excloesief drank", zegt ze erbij. Dat kan de prijs flink verhogen, de drank in de man heeft de neiging meer te willen. Tijdens zo'n etentje voor een gezelschap is Het Wapen voor anderen gesloten zegt ze en geeft een eenvoudig visitekaartje. Geen website, geen e-mail adres, zelfs geen fax.
We kijken rond naar de oude prenten achter glas die aan de zalmkleurig gesausde wanden hangen. Op een ervan wordt een stroper op blote voeten in pantoffels bij het oor opgebracht door twee jachtopzieners, terwijl hij op zijn beurt een haas bij de oren vastheeft. De andere prenten tonen idyllische taferelen met dames en heren aan een beek. Boven de schouw hangt een ouderwets geweer en op de boezem staan foto's van de schietvereniging waar de eigenaar lid van is. Daartussen staat een houten huisje uit Zakopane, dat zal de Poolse inbreng van de waardin zijn. In de schouw staat een mooie oude 'Lange Jan', een kolenkachel, ervoor is een gashaard in 'rustieke' stijl gezet met een aparte glanzende aluminium afvoerpijp.
Buiten kijken we nog even naar 'de platte wagen' met bloeiende bloemen en een stang in de wielen, Hij staat wat scheef onder de oude linde, een van de banden is lek. Wanneer we de weg vervolgen tussen Hummelo en Zelhem zien we aan de linkerkant een boerderij met de naam 'Bautzen'. Later lezen we dat er nog meer boerderijen zijn vernoemd naar plaatsen waar Carel Baron van Heeckeren van Enghuizen strijd leverde in dienst van Napoleon.
We peinzen over een etentje met gelijkgestemden op een mooie avond in de herfst.
Het gesprek kan gaan over de tocht van de Baron door Duitsland en Polen en hoe dat hier in de Achterhoek ligt.

Kermis

2011-08-05T04:47:00.001-07:00

In het R.K. kerkdorp Harreveld is kermis. De hoofdstraat is afgesloten en bezaaid met vertrapte plastic drinkbekers en fritesbakjes. Tegenover de kerk staat een grote tent met een roetsjbaan, ernaast een botsautogarage. De straat is gevuld met dreunende geluiden en onverstaanbare aansporingen van de kermismensen om de attracties te proberen.
Het weer straalt op de Tweede Pinksterdag, de zon werpt harde schaduwen van de mensen in hemd en zomerbroek. Mijnheer pastoor is nergens te zien, hij blijft vandaag liever binnen.
Bij de schiettent probeert een brildragend meisje met X-benen en peenhaar een trofee te raken. Naast haar staat een jongen in zwart t-shirt met opdruk: Schijt an ALLES! hetzelfde te doen. Een dame probeert de Liefdesbarometer, de handpalmen op het apparaat verraden haar 'ontrouw' op de schaal van 'lichtgelovig' tot 'dolverliefd'.
De biertent werkt met munten, die moeten in het cafetaria bij een vrouw in rolstoel gehaald worden. Het café heeft rolluiken, we zijn hier al dicht bij Duitsland. Zitten kan aan de tafeltjes voor het podium waar de band PLORK EN DE AANNEMERS zich warm loopt. Twee mengpanelen en veel luidsprekers verwerken instructies als: "Hee, hee, hopsasa", om een optimale geluidsbalans te bereiken. Aan een tafel links van mij zitten jonge echtparen, de vrouwen krijgen al wat onderkinvet en hun kapsels zijn kort en te zwart geverfd, wat een harde uitstraling geeft. Een van de mannen draagt een rode Ferraripet en hij lijkt daarmee nog meer op Nikki Lauda, hoewel zijn oren en huid nog intact zijn.
De zanger van de band draagt een lange korte broek, op een van zijn kuiten een grote tattoo van Homer Simpson, de underachiever stripheld uit Australië. Zijn baard is zo lang als die van een monnik, zijn gezichtsuitdrukking is wat afwezig, eigenlijk zou hij zo uit een kloosterorde gestapt kunnen zijn. Hij had genoeg van het Latijn zingen en de stichtelijke teksten, nu kan hij zich uitleven met strofen als: "Zal ik jou eens in je bek schijten of heb je liever poep in je hoofd!?", ondersteund met een zware beat. In mijn ooghoeken zie ik een groepje steeds vrolijker worden van de dienbladen bier die aangedragen worden. Een zware man en diens nog dikkere vrouw breken op, haar achterwerk deint mee als een uitpuilende gifgroene fietstas, het eetprobleem wordt naar huis verschoven, maar eerst gaan ze nog even langs de haringkar.
Voorbij die kar staat een kraam waar je spijkers in een plank kunt slaan. De jongen die bezig is draagt een plastic hoofddeksel dat hoofdletsel moet verbeelden, verbandwindsel met bloedsporen. Hij is linkshandig en hamert driftig als een specht op de plank, aangevuurd door een spreker die het slaan voorstelt als: "een spieker in de kop bateren". Mooie uitdrukking, dat 'bateren', het lijkt me een overblijfsel uit de Franse tijd in de Achterhoek.
Op de parkeerplaats bij het gebouw van voorheen de Coöperatie zie ik dat die nu Farmers heet. De boeren worden ook meegesleurd in de Engelse namen gekte die hun door de media in de bek wordt gescheten. Gelukkig is er kermis om eens flink je mond te spoelen met Grolsch.

Hangzolder

2011-08-05T04:46:00.001-07:00

Op de ruwe houten bank langs het pad over de stuwwal die Lochemse Berg heet kijk ik naar een denkbeeldige, versneld afgedraaide film van de laatste ijstijd. De gletsjers smelten weg, laten de stuwwal achter en zetten het landschap rondom onder water. Er komen moerassen, muggen en malaria. Langzaam wordt de streek bewoonbaar, er ontstaan dorpen en steden, er komt rechtspraak. Dit pad aan de oostzijde van de wal draagt de raadselachtige naam Hangzolder. Het schijnt een droogruimte te zijn bij papierfabricage, maar stond hier ooit een papierfabriek?
Ik denk aan een oude prent waarop de berg nog kaal is. Op de voorstelling staan in de verte galgen en karwielen op een staak. Dit moet een hangplek geweest zijn, in de meest ongunstige zin van het woord. Toen ik een stel belangrijke heren eens uitlegde dat mijn achternaam ontleend kan zijn aan het radbraken van mensen op een wagenrad merkte er een guitig op: "En u durft nog hier te komen?" Misschien had ik moeten zeggen: "Komt u toch eens langs op een Dag van Oude Ambachten!", maar ik was te verbluft door de geestigheid van deze PTT'er.
Op het hoogste punt van de berg staat een 'Belvedere', onzichtbaar geworden door de aanplant van bomen en nu in gebruik als klimtoren. Over de er aan bevestigde staaldraden kun je leren 'abseilen', als voorbereiding op het echte werk in echte bergen. Als het hard heeft geregend zijn er kleine beddingen te zien van wildstromende beken die de berg uithollen en boomwortels blootleggen, evenals kiezelstenen in allerlei soorten. De bodem heeft soms de kleur van as en heet daarom naar het Russische podzol.
Het pad is een scheiding tussen bos en weilanden waar 'Witte Wieven' worden waargenomen, nevelsluiers die heksen kunnen verbergen. Deze folklore is door de plaatselijke bakker geëxploiteerd tot een uitspanning, op het dak van zijn bestelauto rijdt een polyester heks op klompen en haar bezem mee naar de klandizie.
In het ijs van bevroren plassen zie ik grillige hoogtelijnen en soms gezichten. Aan het eind van het pad ga ik onder het naambord HANGZOLDER staan en laat mijn hoofd scheef hangen, tong uit de mond en ogen naar boven gerold. Uit de bossen hoor ik een midwinterhoorn klagen, er hangt een koude mist over de velden.

Natuur

2011-08-05T04:45:00.001-07:00

Aan het begin van de zandweg bij de beek staat een houten keet. Er staat een naam op in 'rustieke' stijl: HEURE. Ernaast een bordje van de KNKF, de Koninklijke Nederlandse Krachtsport Federatie. Koninklijke Krachtsport? Ik heb Prins Bernhard nooit halters zien drukken, wel zag ik Willem Alexander juichen op de Olympische Spelen. Maar ook hem zie ik niet in een krachthonk zwoegen tussen mannen met 'heure', behaard dus. Op een veldje staan betonnen blokken met hijsinrichting en een metalen strook met ribbels in het gras. Die zou kunnen dienen voor het schrap zetten bij touwtrekken. Ik proef het woord nog eens in het Frans: 'C'est l'heure', dit is het moment. De zandweg loopt door een verwaarloosd ogend stuk bos, beheer volgens de nieuwste inzichten. Bij de enige boerderij staan schapen in de wei bij balen kuilgras, ik ruik de sterke, zure lucht ervan. Een dame in een rood jack komt langs met twee Dalmatiërs, neen, het is niet Glenn Close uit de film met die honden en ze is ook niet fataal attractief. Bij de brug over de beek is een constructie bedacht voor het vissenverkeer. De stuw is vervangen door een stelsel van kleine watervallen, waartussen de vis kan rusten voordat hij instinctief weer stroomopwaarts wil. De beek is een zogenaamde 'natte ecologische verbindingszone'. Hij is hier ook hersteld in zijn oorspronkelijke meanders, met afkalvende oevers en daar omgevallen bomen, een vreemd contrast met het omringende strakke en efficiënte weidelandschap. Dit is nieuwe natuur.
Plotseling komt een groepje basisschoolkinderen langs huppelen, terwijl ze uitgelaten in koor roepen: "Maandag, maandag, maandag!". Het is donderdag, maar in hun magische wereld is dit de dag waarop ze naar het hier gelegen oudheidkundig museum mogen met de grijze meester en de jongere juffrouwen met broeken tot op de knie, de nieuwe klederdracht voor de Nederlandse vrouw, meestal niet erg sexy.
Ik sla een weggetje in dat langs een verlaten klein zwembad loopt, ooit werd hier waarschijnlijk in de beek gezwommen. Aan een boomtak zie ik iets glinsteren, het is een sleutel met een boomerang als hanger. Helaas, deze gadget heeft hier niet gewerkt, het wachten is op het moment dat de verliezer ervan hier weer langs komt. Langs de oever van de kabbelende beek loop ik terug naar het krachthonk, de wolken zijn monumentaal en dreigend geworden, het zonlicht schel. Onder de brug naar mijn parkeerplek dobberen twee zacht kwebbelende zwarte zwanen, er nadert een ruiter. Het blijkt een oudere dame met een zeer sterke bril, dat lijkt me een handicap voor een amazone. Haar grijze haren zitten onder een valhelm, ze zet het paard in een kalme galop over de zandweg. Haar achterwerk deint, hun manen dansen.
De bruine gordijnen in het krachthonk zijn gesloten, mannen zwoegen nu in het veld of achter de computer in het zweet huns aanschijns. Niet allemaal, want als ik een geparkeerde zwarte SAAB passeer zie ik een stel in overspel. De man houdt losjes zijn arm op haar rugleuning, zij zit achter het stuur met een stralend gezicht van de mogelijk onderbroken omhelzing. Het is de natuur, het bloed kruipt waar het niet gaan mag. "C'est l'heure", voor de blondine en de man met de donkere 'heure', ook al is het pas tegen drieën.

Vulling

2011-08-05T04:43:00.000-07:00

Mijn afspraak met de tandarts is op 12.00 uur gezet, het moment waarop de sirenes gaan loeien op de eerste maandag van de maand. Het geluid verstomt, een gure voorjaarswind giert door de nieuwbouwwijk. De entree bij de praktijk is via elektrische schuifdeuren, achter de balie hangt een abstract schilderij van een onbekende meester. Op de leestafel ligt de Volkskrant, ik snel de koppen door, vandaag blijft er echter niks belangwekkends voor mij hangen. Dan het tijdschrift Vrouw in Bedrijf, met op het omslag een vrouw die stoere biceps maakt, staande voor een kunstwerk dat ook power uit moet stralen. Ze is succesvol, maar in haar atelier is het steenkoud. Altijd die atelierkou, dat kan toch niet goed zijn voor een scheppende ziel...
De patient voor mij is een vrouw met een zware shagstem die een afspraak moet maken. Ze hebben toch iets gevonden bij haar, zegt ze tegen de assistente op een verongelijkte toon. "Dat heb ik weer", voegt ze er aan toe, het is duidelijk: ze heeft altijd pech in het leven. Dinsdags kan ze niet, want; maar de assistente praat er over heen. Ik vul in: schoonmaken, theevisite, oppassen. Eerder kwam ze voor een gesloten deur, toen had ze zich vergist, 'dat heb ik weer' klinkt het nog eens. Ze gaat weg, maar komt nog eens terug voor iets dat ze vergeten was. Dat blijkt niet zo en ze roept dat ze al aan het dementeren is. Niemand spreekt haar tegen.
In de behandelstoel kijk ik naar een op het plafond geplakte kopie van een gravure van Escher, een logische plek eigenlijk. De mannetjes op de trappen willen het dak uit, maar de graficus heeft dat slim onmogelijk gemaakt, ze zitten in de val, net als ik. Voor de restauratie van een oude vulling krijg ik verdovende prikken, de tandarts en de assistente zitten zwijgend te wachten op het effect, het lijkt wel of ze bidden. Ik moet denken aan de woorden van Woody Allen: " I'm not afraid of death, but I do'nt want to be there when it happens". Vul tandarts in voor de dood, maar ik hou de witz voor me. Ik sper mijn gevoelloze kaken open en doe mijn ogen dicht. Een kango beukt de vulling eruit, de haakse slijper giert langs de wanden van de holle kies. Mijn borst is gereedschapskist, er wordt een constructie gemaakt om de zaak weer op te metselen, mijn mond lijkt een bouwput. De werkplek wordt voortdurend leeggepompt met een slobberend geluid, er is ook lekkage. Daarmee wordt bloedend tandvlees bedoeld. Het woord primer valt en er is veel specie nodig, bij het uitharden klinkt telkens een bliepje, zoals bij het radiocontact van de eerste maanlanding. Ik ben 'in space', bij Armstrong, Aldrin en Collins. Zacht klinkt de praktijkmuzak van kwelende meisjes met gave tanden over eeuwige trouw. Het karwei slaagt, maar de kies zal een volgende behandeling niet overleven zegt de tandarts. Ik beloof hem er zuinig op te zijn. In de autospiegel zie ik mijn scheef vertrokken gezicht, als dat van een een boer met kiespijn en mompel "Dat heb ik weer"

God

2011-08-05T04:42:00.000-07:00

In de hal van het conferentieoord wacht ik op het vertreksein voor de lezing over God, de onzichtbare, onkenbare, onberekenbare. Het gesprek dat ik afluister gaat echter over tuinieren en rode uitjes die je alleen in Wapenveld kunt verkrijgen. Het is daar nu vermoedelijk geen Koopzondag, zoals de mensen buiten de Biijbelgordel hem eigenlijk het liefst doorbrengen.
De theologe loopt met ons in een stoet omhoog naar de kapel op de berg. Voor enkelen van de meest ouderen is dit een opgave, ze snakken naar adem, hoewel de lucht hier nog niet ijl kan zijn op deze stuwwal uit de laatste ijstijd 50 m boven NAP.
In de sobere, bruingebeitste houten kapel hangt een schilderij waarin ik een engel zie, de enige afbeelding in het gebouw. De lezing begint met harpspel door een ernstig kijkend meisje. Het is geloof ik de eerst keer dat ik 'live' harp hoor, ik ken het geluid alleen maar als de riedel langs alle snaren die hoort bij een flashback in een film. Ik kan me nu voorstellen dat engelen harp spelen en vind het een prettig geluid, in tegenstelling tot het gerammel van een klavecimbel, daar zou ik voor passen bij de hemelpoort.
De theologe verklaart de theorieën van een Engelse wiskundige uit de vorige eeuw, Alfred North Whitehead. Hij construeerde een model waarmee God valt te verklaren.
We moeten God zien als een functie, hij schept de voorwaarden voor het bestaan van aarde en mensen, een soort van facilitair manager. We moeten zelf maar zien hoe we het invullen en zaken als leed, ziekte en ongeluk kan hij niet voorkomen. Er zit zelfs een estethisch aspect in: intuïtief zoekt de mens naar de beste oplossing in de gegeven omstandigheden met de gegeven middelen. De beste of elegantste kan ook de slechtste zijn in morele zin. Ik vul dit in gedachten aan met Hitler, Stalin, Pol Pot en anderen.
Terwijl ik de abstracties probeer te volgen breekt een zonnetje door en verlicht de theologe van opzij. Ik kijk naar het opgestoken haar en de mooie oorschelpen van de vrouw die voor mij zit, wat later zie ik dat ze een hard gezicht heeft. Ik sluit mijn ogen, doezel wat weg en hoor de heldere stem van de theologe, de suizende gaskachel en het getwiettwiet van een voorjaarsvogeltje. Als ik mijn ogen open zie ik voorbijkomende wandelaars nieuwsgierig omhoog kijken, alsof er een wonder te zien is. "Die middag was de kapel op de Kalenberg gehuld in een stralend licht!", zal een van hen bloggen of melden aan de lokale pers.
Van het ijverig notities makende gezelschap blijft na de pauze een kleinere harde kern over voor de rondvraag. Zij stellen terzakedoende vragen, de theologe kan ze beantwoorden, maar voor mij blijft God een raadsel. Een man die beeldend kunstenaar is bevalt het estethische aspect in de theorie: ook hijzelf zoekt de meest elegante oplossing voor een estethisch probleem. Hij draagt zijn wat te lange grijze haar in twee korte vlechtjes op het achterhoofd.
Is hij hiermee een illustratie van wat North Whitehead bedoeld kan hebben?

Blues

2011-08-05T04:41:00.000-07:00

Op een viaduct over de A18 bij Westendorp kijk ik over het landschap van mijn kinderjaren: weilanden, boerderijen, sloten en zandwegen waarvan de meeste nu verhard zijn. Het toen geheimzinnige witte landhuis in het bos staat nu open en bloot naar de snelweg gekeerd. Onder mij een onophoudelijke verkeersstroom die westelijk aansluit op de A1 en oostelijk eindigt in een vaatvernauwing naar andere wegen, in het donker letterlijk te nemen door de rood opgloeiende remlichten. Over de snelweg buigt de B-weg met een bedacht sierlijke lus in de richting van mijn geboortehuis. Dat brandde af na onze verhuizing in de jaren vijftig. Er is niets meer dat ik herken, ik weet alleen dat op een plaats die ik aan kan wijzen restanten van de olielamp moeten liggen die mijn vader stuksloeg en daar begroef. Want we kregen elektriciteit, gloeilampen en een radio. Ook kan ik de plaats aanwijzen waar een van de buurjongens zijn handen overgoot met wasbenzine en ze vervolgens aanstak. Eraan vooraf ging de mededeling: "Hier kun je zien wat je nog nooit gezien hebt!", uitgesproken met de intonatie van een circusdirecteur. Mijn zus en ik keken toe, we stonden alle drie in het maanlicht op de bevroren sloot langs de weg. Desondanks werd buurjongen later een vaardig timmerman. Verderop zie ik mijzelf omhoog reiken naar het stuur en trappen op de fiets van mijn moeder, terug naar huis van de tandarts. Zij had al haar tanden laten trekken om 'een gebit te nemen', dat had toen een zekere status. Ze voelde zich kennelijk te beroerd om terug te gaan en zal zich hebben laten ophalen door mijn vader. Mijn rossige haar werd geknipt in het dorp door een man die vader en mij dezelfde coup gaf: kort rondom met de tondeuse en bovenop wat langer met een schuine lok op het voorhoofd. Met dat hoofd sloeg ik tegen de muur van de lagere school toen ik tegen een grotere jongen opbotste. In de pisbakken op de gang naast de lokalen moest ik overgeven, ik had een hersenschudding, waarmee ik thuis in het donker moest liggen. Onder het schaarse verkeer dat er langskwam viel een grote zwarte Opel Kapitän op door zijn lekke uitlaat die mij deed opschrikken in mijn klasje. De school is nu een fietsenwinkel en rondom de voormalige speelplaats staan woningen. Het dorp had twee maalderijen, tegenover elkaar gelegen, die zijn nu in gebruik genomen door de plaatselijke autohandel. De winkel in ijzerwaren zit er aan vast geplakt, totdat ze ook zal worden opgeslokt door de heilige koe. De houtzagerij is niet langer in werking, er ligt geen boom meer te wachten voor de roestende transportband, het terrein is verlaten en het gebouw oogt verwaarloosd. In een van de beide café's wordt de Westendorp Bluesnight voorbereid, Bill Wyman heeft hier ooit opgetreden. Het is 2008, ik ben van 1948, het is de 18e Bluesnight aan de A18.

Berg

2011-08-05T04:40:00.001-07:00

Het uitzicht op de beboste heuvel die Herikerberg heet wordt bedreigd. Enkele boeren in het boomloze ruilverkavelde gebied aan de zuidkant van de berg zien wel wat in de plannen van een projectontwikkelaar om er een recreatiepark te bouwen. De grazige weiden zullen golfvelden worden en er zullen 350 woningen verrijzen. Een vereniging van verontruste burgers heeft deze voornemens gemeld bij LANDROOF, het deze zaken signalerende tv-programma. De bijbehorende wandeling gaat door het gebied en de voet van de aangrenzende berg. Er is nog een stukje bewaard van het natte gebied van voor de ruilverkaveling, beplant met elzen. De berg is beplant met beuken, eiken en percelen produktiebos, dennen en sparren. Ik moet denken aan de haiku: "Als er geen vogel zingt is de berg nog stiller". Hier en daar is onder zo'n perceel een dik mostapijt gegroeid, bijna van huiskamer-kwaliteit. Elders ligt een camping aan de rand van het bos, ik kijk door de heggen naar het verdrietig stemmende ratjetoe van stacaravans, optrekjes en speeltoestellen. Recreëren, het zou me hier niet lukken... Uit de groep wandelaars komen verontruste geluiden over de druk van mensen en dieren plus auto's die dit met zich mee zal brengen. Er wordt criminaliteit gevreesd en in de praatjes over lokale werkgelegenheid gelooft niemand, het bouwen zal wel door Polen gedaan worden en voor winkelen in het nabije Goor zullen weinigen voelen.. Het wordt een 'Fremdkörper' in de omgeving, de bewoners zullen geen sociale banden hebben. Als het klaar is zal de projectontwikkelaar de omwonenden achterlaten met de problemen. Langs een kerkhof gaat het over een oude landweg met populieren en langs de spoorlijn Zutphen-Oldenzaal. De dominee met wie ik oploop vertelt dat hij eerder de Betuwelijn-aftakking vreesde, die vlak langs zijn voormalige seinwachterswoning zou denderen. Daartoe zijn rails en kiezelbed reeds vervangen door een -alweer- Poolse firma. Het schijnt dat deze plannen naar de toekomst verschoven zijn. We komen een man op de fiets met visgerei tegen, een Chinees van alhier. Ik opper dat het hele project misschien met Chinees geld gefinancierd zal worden. In de berm liggen bierblikjes, volgens de dominee van een plaatselijke, onverbeterlijke alcoholist. Straks zal er nog veel meer rotzooi komen, de handhaving van regels is vermoedelijk onbegonnen werk voor het plaatselijke ambtenarenapparaat. Later vraag ik aan een oudere man of hij belanghebbende is. "Vooral visueel", antwoordt hij. Ik kan het hem nazeggen, want ik ga wel eens wandelen bij Stokkum, een esdorp dat hier dichtbij ligt. Aan de kale weiden is niet erg veel te beleven, de berg hult zich in bomen, maar uitzien op een recreatiepark lijkt me een kwelling voor ogen en geest. En voor het dromerige Stokkum. De doden in de oude grafheuvels van de Herikerberg zullen zich omdraaien als de shovels naderen, ze zullen hun ogen niet kunnen geloven.

Stoppage

2011-08-05T04:38:00.000-07:00

"Met Krosenbrink, ik heb een stoppage voor u!", keft de gemoedelijk klinkende stem aan de lijn. Ik moet even nadenken: 'stoppage', wat is dat ook weer? Ik herinner me de broek met een winkelhaak die ik bracht bij de stomerij annex naaimachinewinkel, tevens kledingreparatie. "Ja, ja, da's mooi, ik kom zo gauw mogelijk langs!", roep ik enthousiast terug.
Ik was een paar keer vergeefs aan de deur geweest, na de Kerst werd een pauze genomen volgens een A4tje op de deur. Wel waren ze op een ver uit de buurt gelegen telefoonnummer te 'berijken', die techniek wil ik ook nog eens leren.
De winkel staat links vol PHAFF naaimachines, op schappen en de vloer, rechts is een toonbank met er achter een kledingrek van de stomerij die onder een andere naam gevoerd wordt. In het kantoortje 'achter' zit een raam met een 'one-way screen'. Het is vol met allerlei zaken, waaronder een radio die op het nieuws staat afgestemd en een pickup waarop tegelijkertijd lp's van Maria Callas worden gedraaid. "Dat vinden wij zo mooi", werd verklaarde de eigenaar eens. Ik neem aan dat zijn assistentes dat ook vonden, maar daar kreeg ik geen hoogte van. Ze zijn allebei volslank en ernstig. de oudste neemt haar taak zo serieus dat ze eens geen kledingstuk mee wilde geven zonder het ophaalbriefje. Ik mocht even naar huis bellen op de telefoon waar de nummers van weggesleten waren, ik moest dus gissen. Het haalde niets uit, het kledingstuk bleef waar het was, ik had te maken met een echte 'allesvrezer', waarom zou ze een rok meegeven aan een man die ze niet kent?
Nu kom ik langs voor de broek die geheimzinnig bleef haken aan de bestuurdersstoel van mijn auto, de derde broek al en ik kan geen schuldig onderdeel vinden. Het is een te snelle beweging die de stoel toe laat happen, op dezelfde plaats waar honden dat doen, in de dij. Er is geen gat meer te zien, alleen een witte knopspeld op de plek waar het vermoedelijk zat. Vakmanschap van een oude dame heb ik begrepen. De kosten overstijgen helaas ruimschoots de dagwaarde van de broek... De dochter van Krosenbrink geeft me na betaling het kledingstuk zonder plichtplegingen mee en heeft dezelfde olijke lach als haar vader. We zijn het erover eens dat o.a. met de term 'stoppage' het Frans behouden blijft in ons land. Krosenbrink rijdt motor, het liefst op zondagochtend en in groepsverband. Hij lijkt er niet het type naar, maar zou hij in een wilde bui misschien wel eens een 'stoppie' proberen? Dat is zo hard in de voorrem knijpen dat de voorband giert en het achterwiel omhoog komt. Je moet zoiets er wel zonder kleerscheuren afbrengen. Dat bandengegier door mij eens vergeleken is met de stem van Callas op afstand zal ik niet tegen hem durven zeggen, het zou hem pijnlijk treffen. Haar ultrasone geluid verricht achter een one-way screen wonderen met gehavende, bijna afgeschreven herenpantalons. Stop.

Kanon

2011-08-05T04:36:00.000-07:00

Heel Nederland is al eens of vaker op de schop geweest, zo ook Groenlo. Maar nu dreigt de kettingzaag voor het merendeel van de bomen op een overblijfsel van de noordelijke vestingwal. Zij moeten weg om toeristen vrij zicht te bieden op de wal en daarop te plaatsen 'oude' kanonnen. De omwonenden zijn in verzet gekomen tegen deze marketingfantasie en wijzen op de intimiteit van deze schaduwplaats in de zomer. Ze kunnen ook niet inzien wat de toerist kan beleven aan de dreiging van kanonnen gericht op het hertenkamp of de zerken van de oude begraafplaats aan de andere kant van de gracht.
De wethouder heeft al geoefend bij een ander stuk vestingwal en daar "de kale staat van het jaar 1627, toen prins Frederik Hendrik de Spaanse troepen uit Groenlo verjoeg" hersteld, waarbij eveneens bomen vielen en het talud van de wal bij de gracht is voorzien van stenen met profiel zoals je die langs B-wegen treft en daar veel bandenherrie geven.
Ik loop wat rond en maak foto's van de ter dood veroordeelden, omspannen met linten van het VPRO-programma LANDROOF. Er is een klein groepje protesteerders op komen dagen, zij staan mopperig te kleumen op de wal onder spandoeken beschreven met een te dunne viltstift. Op een van de bomen staat de tekst: 'Laat ons leven in het heden en niet sterven voor het verleden'. Het groepje waaiert uiteen in een defaitistische stemming, de politiek zal toch wel zijn gang gaan. In de vitrine van een winkel in houtsoorten zie ik de aanstaande tragedie verbeeld in een video over hout hakken. Altijd ben ik weer verbaasd over de traagheid waarmee een boom valt.
De plattegrond van het bastion Groenlo zie ik terug in een glas-in-lood raam van de Calixtus-kerk en het logo van een lagere school. Het stadscentrum is uitgestorven, de stilte is weldadig en de zon doet haar best op haar eerste werkdag in januari.
De herenkledingzaak van Hans Boerkoel wordt opgeheven, met "totale leegverkoop, abnormaal lage prijzen!". Rijwielhandel Embsink biedt een 'winterbeurt' aan voor uw fiets. De winkel aan de overkant van de Mattelierstraat heeft nog een uithangbord voor ouderwetse flessen Butagas. De brillenwinkel is verhuisd naar elders en gaat verder onder de naam Bril-In-Mode. Het Stadsmuseum blijkt vandaag gesloten. Roeken fladderen rond de kale boomtoppen van de stadswal. Achter mij staat het Kantongerechtsgebouw, er tegenover ligt een zo te zien succesvol advocatenkantoor. De wethouder is ook advocaat, dat kan nuttig zijn, want er lopen al juridische procedures tegen de gemeente. De plannen lijken even opgeschort, maar ik schat haar in als de koppige nazaat van een kanonnier die niet van wijken wil weten. Thuis plaats ik op mijn pagina in LANDROOF naast mijn foto's er een van paus Benedictus XVI: "Bewaar die boomen in Groenlo" laat ik hem zeggen in de 'cartoongenerator'.

Reis

2011-08-05T04:35:00.000-07:00

Pas na de vijfde aanmaakpoging gaat de kachel branden en zijg ik neer in de leren fauteuil, mijn leesreis kan beginnen. Ik pak 'de draagbare Ter Braak' van het stapeltje boeken en lees zijn 'Afscheid van domineesland', het land waarin zijn grootvader preekte op een van de Waddeneilanden. Via zijn geboortehuis in Eibergen reis ik naar de Lagere School in Winterswijk, maar niet naar de Middelbare school in Tiel, ik heb in de Betuwe niets te zoeken denk ik altijd om onverklaarbare redenen.
Interessante man, maar wat pathetisch om zelfmoord te plegen vanwege Adolf Hitler. Wat een plezier had hij kunnen hebben van diens Untergang vijf jaar later!
Ik stap even uit om de kachel te vullen en weer in bij Gerrit Komrij's 'Humeuren en Temperamenten', een beschrijving van allerlei nare karaktereigenschappen waaraan hijzelf en de mensheid lijden. Zijn woede lijkt nooit zo erg dat hij ter Braak's voorbeeld zou willen volgen. Hij verwondde zichzelf als puber en veinsde flauwtes, maar daar hield de pathos (gelukkig) mee op en veranderde in een langdurige, vermakelijke grimlach.
Even soes ik na een glas wijn weg in de comfortabele kussens en word weer wakker met 'Overpeinzingen' van Hofland. Prachtige observaties over het wel en wee in de wereld van 1975. Ik zit met hem aan tafel bij Bodega Keijzer, loop binnen bij diverse sigarenzaken, loer mee en denk er het zijne van. Dan gaat het huiswaarts via een verhaal waarin 'Het Grote Gebeuren' wordt aangehaald. Belcampo ziet in Rijssen "een groep grote moordende mannen aankomen om de hoek bij bakker ten Berge'" en kan zich nog net uit de voeten maken. Zijn beschrijving is volgens Hofland een ooggetuigeverslag van wat er gebeurt in de Openbaring van Johannes 6:2 tot en met 8.
Op de fictieve terugweg is de zon eveneens "een zwarte, haren zak en de maan van bloed". De fauteuil hobbelt in duisternis het pad op dat naar mijn huis leidt, de buurhonden blaffen, de buurman schiet weg uit het lamplicht van zijn Behouden Huys, ik neem nog een glas wijn en geef de kachel wat hout.

Mijn voornemen is nu om op de Dag des Oordeels naar de streekbus te lopen die als eindbestemming Rijssen heeft. Het is een half uur gaans en het kopen van een enkele reis zal volstaan.
Bakker ten Berge zal hopelijk open zijn.

Staring

2011-08-05T04:34:00.001-07:00

Het is zo'n zoele zomeravond die ik wil besluiten met een stukje op de fiets. Het tochtje gaat over de Berkel, langs het Twentekanaal waar al maanden gewerkt wordt aan een uitdieping, maar nu ligt alles stil vanwege projectielen uit WO II op de bodem. Een ponton met grote zuigbuizen aan weerskanten ligt werkeloos afgemeerd. In het roerloze water drijft een dode vis, mogelijk een slachtoffer van het baggerwerk. De weg voert langs het invaliden-visvlondertje waar ik altijd nog eens wil zitten met een aangenaam gezelschap op een warme zomeravond en een blindenstok als alibi. Aan de overkant bij een café zie ik mensen zich verzamelen voor een feest. Ik herken het gedrentel en de nutteloze discipline van 'het op elkaar wachten' en de karikatuur ervan vormt zich al in mijn gedachten Intussen is de dreiging in de atmosfeer veranderd in een druilerige regen. Bij het café in het dorp A. ga ik onder een luifel aan de straatkant koffie drinken maar moet dan langsrazende zware trekkers voor lief nemen. Ik lees wat in de plaatselijke krant, waarin vechtpartijen op de kermis en schennispleging worden gemeld. Het is zomer en dan daagt het ene lichaamsdeel het andere uit, desnoods ongepast.
Een zoemende libelle wil niet weg van de met geel, afbladderend plastic beplakte tl-buis in de luifel. Koppig blijft het beest de lichtbron onderzoeken, verblind voor de rest van zijn omgeving.
Bij het weggaan bekijk ik nog even het plastiek gewijd aan de dichter Staring.
Het gedicht-fragment is slecht leesbaar in het glanzend gepoetste messing, dat geschroefd is tussen twee groene vormen die op hersenhelften lijken. Het geheel staat op een hardhouten sokkel een beetje vreemd geplaatst in een lus van een buxusheg. Na een tijdje ontdek ik dat de hersenhelften een boom moeten voorstellen, het omgekeerde leek me interessanter.
De enige Achterhoekse dichter van naam is een attractie voor het vreemdelingenverkeer en wordt op allerlei manieren ingezet om de mensen te lokken. Iemand beweerde dat er na Staring een hele tijd niks komt en dan Bennie Jolink. De zanger van 'Normaal' moet weinig hebben van poëzie en las in een documentaire een van zijn teksten voor in dichtvorm: "Mama, woar is mien pils?". De lachers waren op zijn hand, ik ook.
In het nabije V. staat het wat klein uitgevallen standbeeld van Staring uit te kijken op het kerkplein. Aan een van zijn gemoedelijk over elkaar geslagen benen was op een dag een groene gummilaars geschoven. Ik zag er een overwinningsteken in van de boer op de dichter. Het was een uiting van de stille strijd tussen stof en geest, tussen landbouw en lyriek, beide verenigd in zijn hier begraven stoffelijke resten. Lang na hem is het land overal in cultuur gebracht, de kunsten behoeven echter nog steeds mest.

Zwerver

2011-08-05T04:33:00.001-07:00

De zondagse wandeling gaat door een landgoed in een nat gebied, 'broek' heet dat hier. Vroeger begroeid met riet, biezen en elzen, 's winters bijna onbegaanbaar. Ik volg een weg van betonplaten die langs een boerderij loopt. In een stal zijn de koeien luidruchtig aan het kauwen, de boer is ergens hoorbaar, maar onzichtbaar bezig. Op zijn erf is het rommelig, losse balen hooi in de kapschuur, lege plastic jerrycans, afgedankte werktuigen, cementen drinkbakken en een gierton die in een sloot drijft. Men is hier voor de effiency, niet om de schaarse wandelaar te behagen, lijkt de boodschap. Voor het mooi kun je naar het dichtbij gelegen kasteel met zijn rhododendronhagen. Mogelijk leest de kasteelheer 'De negerhut van oom Tom' en 'Alleen op de wereld', om de lange winteravonden door te komen, net als Heer Bommel in 'De Andere Wereld', terwijl zijn bediende verdiept is in 'Het slot' van Kafka.
De betonplaten gaan over in een modderig spoor en dat slaat weer af naar een smal pad langs een braakliggend weiland met biezen. Het groen steekt af tegen de bosrand en die weer tegen een donkere lucht, beschenen door de decemberzon.
Het pad voert naar een asfaltweg waar wat boerderijen aan liggen met namen als 'Altena', 'Nooitgedacht' en 'Cornelishoeve'.
Iemand heeft zijn fiets neergezet en lijkt naar iets te kijken in de sloot naast de weg. Als ik nader stapt hij haastig op de zwaar bepakte tweewieler en rijdt me voorbij. Ik kijk in een schichtig gezicht met een rij bijna zwarte tanden en staar hem na.
Een zwerver, hier, in het Wiersserbroek?
Ver weg van de gemakken van de stad waar je kunt bedelen en een warme slaapplaats vinden of een goedgevulde vuilnisbak. Waar ik eens 's winters een man liggend in een portiek een deken aanbood, die met een snauw geweigerd werd.
Zijn veelkleurige muts bedekt het meeste van zijn groezelige hoofd, waarin zich iets afspeelt dat hem voortjaagt in deze streek. Is het een gelukzoeker uit ' De andere wereld' die 'gombaknollen' zoekt of 'dubloenen', die op straat liggen?
Tot het donker wordt en hij ergens zijn tent op moet slaan of een veldbed maken. Het is nog maar een paar uur licht en wat moet een zwerver met de lange winteravonden? Misschien heeft hij moderne gadgets bij zich als een MP3-speler met honderden uren muziek of een e-book met duizenden pagina's tekst. Of een laptop met draadloos internet. Tientallen kilometers verder zal hij een plek zoeken in een afgelegen bos en iets warms bereiden op zijn camping-gaz. Uren lezen en luisteren kalmeren zijn geest en de opgejaagde uitdrukking verdwijnt van zijn gezicht als hij in slaap valt, ver weg van de beschaving. Hij droomt van een andere wereld, zonder 'oele sinsen', merkt niet dat het weer is gaan regenen. Morgen is het maandag, ook voor een zwerver een moeilijke dag, hoe nu verder?

Vis

2011-08-05T04:31:00.002-07:00

Langs het kanaal staat in de regen een reiger te speuren naar een visbeweging. "Wat is de zin van het bestaan voor een reiger in de regen", prevel ik, met rollende r's. Het is november en buiten 1 graad Celsius volgens de boordcomputer, ik moet nog even een boodschap doen.
De vogel negeert mij volkomen als ik langs rijd, hij wil nog voor het donker wordt een vis vangen, hooguit heeft hij mijn koplampen nodig, zoals een stroper een lichtbak.
Thuis zit ik aan tafel hierover te peinzen als de visboer langskomt in zijn donkerblauwe bestelbus.
A. staat hem te woord en doet de bestelling. Hij verkoopt naast vis ook groente en fruit, alsmede worsten en balkenbrij, een lekkernij uit mijn jeugd, waar anderen van gruwen. Plotseling roept ze naar mij dat Frits ermee ophoudt. Ik roep iets terug in verbazing en kom er bij staan en wil iets zeggen als 'het einde der tijden is gekomen', maar slik dat in, 'dominee Bongers'* zal hier nu niet begrepen worden.
Deze stoere vijftiger heeft een krachtige standwerkersstem waarmee hij het hele marktplein in L. kan bestrijken. Wanneer hij mij daar zag vanuit zijn kraam riep hij amicaal mijn voornaam ter begroeting, waarbij ik steeds het gevoel kreeg dat iedereen mij nastaarde. Hij heeft versleten knieën, een vrouw die niet meer mee mag werken na een hartaanval en zoons die niet voelen voor de vishandel. Alléén kan hij het niet bolwerken en moet zijn bedrijf beëindigen.
In de schemering sta ik kleumend onder de dakgoot en zie ik hem wat moeilijk bewegend de laatste bestelling inpakken. Er gaat een bakje aardbeien gratis weg. Hij geeft ons een hand en dan breekt hij, zijn joviale grijns verandert in de grimas van een snik. "Verdomme", zeg ik, ook aangedaan. Snel gaat hij zijn auto in en draait op het erf.
Dat is nieuw, hij reed altijd achteruit het pad af.
Hij vergeet zijn standaardzin: "Ik zal de balans opmaken" en ook het papiertje met de optelsom in potlood.
Wij staan gearmd in de deuropening als hij langskomt, we zwaaien en ik steek een duim op.
Het was vertrouwd, decennia lang, ook al rook de groente naar vis en was het fruit niet altijd vers.

* een schepping van Wim T. Schippers

Snoer

2011-08-05T04:31:00.001-07:00

In de schemering van de kille zomeravond loop ik langs de etalage van de plaatselijke boekhandel. Aan de straatkant staat de kassa in een hoek op de toonbank. Eronder staat een computer, alleen wat lampjes verraden zijn diepe slaap. De kassa is geopend en leeg, maar er zit een briefje op met de tekst: "Wegens te kort snoer niet aan de kassa zitten". Ik moet hier even over nadenken, maar zie nu dat er een kruk bij staat met op kniehoogte een snoer dat strak naar een stopcontact loopt. Je mag dus wel met je vingers aan de kassa zitten, maar er bij zitten is verboden. Op de vloer ligt rommel van een dag omzet: plakband, pakpapier, verfrommelde bonnetjes, het lijkt eb aan het strand en ik ben een speurende jutter. Ik loop verder, terwijl ik zacht prevelend steeds het gebod bij de kassa herhaal en naar binnen kijk bij de slager, de lingeriewinkel ('voor hem en haar'), de modezaak (lege kassa open), de lelijk beletterde biologische winkel en de rest van de middenstand in de lege beklinkerde winkelstraat. Thuis verander ik van jutter in surfer met de zoekopdracht: "Wegens te"
Een bonte lijst van onderwerpen verschijnt:

Wegens te luide seks is Beierse vrouw uit haar woning gezet
Wegens te goedkoop internet boete voor Orange Frankrijk
Wegens te grote voeten blijft Chinese boer vrijgezel
Wegens te grote boezem is Engelse vrouw uit casino verwijderd
Wegens te duur graf ontslag voor Partijfunctionaris
Wegens te dik zijn schorsing voor Italiaanse buschauffeur
Wegens te braaf een jachthond te koop
Wegens te lage schoolcijfers stapt Kroatische moeder naar rechter
Wegens te weinig animo is de Lourdesreis afgelast
Wegens te oude data is deze website niet meer toegankelijk
Wegens te veel zout in hamburger straf voor McDonald'smeisje
Wegens te veel werk ruilt boer zeugen in voor vleesvarkens
Wegens te veel avances is Belgische snackbaruitbater gewurgd

In veel gevallen had een briefje met waarschuwing erger kunnen voorkomen. Onder de deur, in de schoenen, in de boezem, in het graf, in de hamburger, op de snackbar.
Maar hoe maak je een door een wild zwijn 'geslagen' jachthond duidelijk dat hij te braaf, te kleverig, te aanhankelijk, te voorzichtig is geworden? Uitleg maakt het nog erger bij het dier, het zal zich lijdzaam verzetten tegen verkoop. Alles liever dan weg moeten bij dit schietgrage baasje... Ik glij voort op mijn golf naar Biscaje, alleen naar Lourdes, scherp oplettend voor wilde zwijnen en strakstaande snoeren.

Panel

2011-08-05T04:30:00.001-07:00

De studiocamera toont een gezelschap van rijpere mensen in een halve kring, met als hoofdpersonen twee mannen en twee vrouwen. Achter hen zit een aantal artistiek geklede toehoorders. De moderator is verbonden aan een respectabel museum en praat zonder zichtbare boventanden met een wat ogetrokken mondhoek, alsof ze je het nieuwste nieuwtje toefluistert. Besproken wordt een overzichtstentoonstelling van een schilder uit de vorige eeuw. Men breekt zich het hoofd over het steeds terugkerende motief (jonge meisjes in verleidelijke poses) en zijn decennialange vasthouden daaraan. Hij moet volgens hun uit 'uit de tijd gevallen' zijn, niet ongewoon in de beeldende kunst. De deskundigen zijn gedisciplineerde intellectuelen, het is bijna een soort welluidende samenzang met hier en daar wat kritische noten, men valt elkaar niet zo bot in de rede als in Hilversum.
De ene man is bijna briljant, voert mooie betogen, ondersteund met fijnzinnige gebaren. Hij zit er ook het meest ontspannen bij, in tegenstelling tot de andere man die een wat gepijnigde gezichtsuitdrukking heeft. Die zit wat verkrampt in zijn stoel, maakt bewegingen of hij de versnellingspook of handrem van een auto bedient. Hij is kennelijk in de contramine. Beiden zijn ergens belangrijk in musea of kunstinstellingen. De andere vrouw is een journaliste die een wat scheve gezichtsuitdrukking heeft, met als onbedoeld effect dat je haar verhaal niet helemaal serieus kunt nemen. De kraag van haar blouse is gelijk aan de spanwijdte van een meeuw, waartegen haar wat magere nek sterk afsteekt. De argumenten en stellingen bewegen heen en en weer met de camera in een weldadig tempo. Het gezelschap in de achtergond koestert zich in de studiowarmte, behalve een man met een glimmend gezicht ("Neen, geen pancake!") en een astrakanmuts. Hij loenst een beetje uit bolle ogen en kijkt soms of hij het in Keulen hoort donderen, waarbij hij het hoofd schuin houdt. Daar heeft de baardige man met een grote hangsnor en lang haar geen last van, hij zit heerlijk te soezen op een zandplaat in de Noordzee. Naast hem zit een vrouw met bril-bovenop-het hoofd en blauwe luiken plus vensterbanken, de make-up ligt ook onder haar oogleden op de roodverbrande wangen. Ze kijkt vaak omhoog, alsof ze de hemel dankt voor haar tijdige redding uit de zonnebank waar ze in slaap was gevallen. Links van haar een oplettend kijkende vrouw in een zwarte jurk met een pagekapsel en dunne donkerrode lippen. Ze lijkt op haar stoel vastgebonden door een rode horizontale band die haar tors en bovenarmen omspant , met een flinke broche als hangslot. Langzaam wordt een compositie zichtbaar, gestalten uit de schilderijen van George Grosz, Berlijn in de jaren twintig van de vorige eeuw. De aftiteling van 'Bilderstreit' begint, de camera zoomt uit, het panel is paneel geworden in de studio van 3Sat, een zender die het beste van drie Duitstalige werelden wil bieden.

Heimwee

2011-08-05T04:29:00.001-07:00

Dwalend door het grensgebied zoek ik een overgang, maar vind slechts een smal pad voor fietsers of een weg die doodloopt. Alleen via een hoofdweg kan ik naar Duitsland. In het voormalige douanekantoor zit nu een detective-bureau, zo is er tenminste nog iets van de functionaliteit over. Het landschap wordt meteen grootschaliger en nog glooiender. Borden wijzen naar plaatsen als Barlo en Spork, ze doen denken aan fantasy-verhalen. Een zijweg die verdwijnt in het niets draagt de naam Hölle. Grote windmolens malen traag in het oktoberlicht, een vervulde wens van de Grünen.
Aan de toegangsweg naar de stad staan platanen en erachter de gepleisterde gevels met rolluiken en kleine ramen. Het centrum is ruim bemeten met parkeerplaatsen en je weet ook meteen waarom: Bocholt is gebombardeerd.
Op een warme dag in maart, in iets meer dan een kwartier, volgens een tekst in het Stadtmuseum. Slechts 15% van de gebouwen bleef onbeschadigd. De meeste zullen flink gerestaureerd zijn, de overige zijn nieuw, aluminiumgevels en hi-tech staalconstructies met veel glas hebben de gaten in de bouwgeschiedenis opgevuld. De generatie van Toen zit in terrasvormige bejaardenhuizen en kijkt uit op de roerloze Aa, waarin een kerstboom en een kleurige paraplu drijven. Het leven gaat bedaard zijn gang, de auto's zijn hier luxueuzer en 'opgepimpt'. Vrouwen en meisjes bewegen zich vreemd genoeg op Hollandse 'omafietsen' en niet meer die wat doorgezakte inheemse karretjes met omhoogstaande handvatten.
Ik probeer mijn Duits in de winkels, maar het klinkt beter in mijn hoofd en in afzondering. Hoe zeg ik dat een schoen mij niet paste en ik die niet wilde forceren met de grote schoenlepel?
Wat heb ik aan de enkele mooie Duitse volzinnen die ergens in mijn geheugen zweven als Zeppelins? Ik ga over tot een rare mix van Duits en Nederlands, plat Achterhoeks/Duuts gaat me te ver.
Op de parkeerplaats ben ik 'eingemauerd' door een rood/wit lint, de kermis is gearriveerd en moet worden opgebouwd, ik moet verdwijnen. 'Halbstarken' kijken toe vanaf hun 'quads', het nieuwe speelgoed voor de Duitse jonge man, wat zouden deze vierwielige motoren handig zijn geweest in de 'Blitzkrieg'.
De stad verdwijnt geleidelijk in mijn achteruitkijkspiegel, ik denk aan een foto uit het Stadtmuseum van het raadhuis. Op het plein ervoor twee grote luidsprekers. Op de voorgrond lijkt iemand op een racefiets zich uit de voeten te maken. In de twee dakkapellen prijken swastika's. Op het raadhuisdak in de Frakturletter: 'Ein Reich, ein Volk, ein Fürer'. 'Fehler' zou je er nu van kunnen maken.
Steeds vaker krijg ik heimwee naar een Duitsland zonder Hitler. Zonder nieuwbouw. Zonder Hölle.

Finish

2011-08-05T04:27:00.000-07:00

ang geleden zag ik in het Frankfurt van de Buchmesse een oudere man in korte broek op een oudere fiets op een druk verkeersplein in zichzelf pratend en gebarend een weg banen. Hij droeg een lange grijze baard en leek vastberaden op weg naar een onzichtbaar doel, misschien een wereldorde zoals Bakoenin die preekte, want hij zag er uit als een anarchist.

Uit het raam kijkend van de bus zie ik een grote, oudere man fietsen. Niet ongewoon, maar het is zondag in Kassel en deze draagt een korte broek en praat in zichzelf, twee dingen die in combinatie wat vreemd zijn voor een oudere man. Op zijn bagagedrager zit een zwarte vuilniszak, die bol staat van de inhoud. In de zijtassen zitten dingen die op kampeerspullen lijken. De bus stopt en daarna wordt de man weer ingehaald. De straat gaat omlaag, hij freewheelt een beetje en praat nog steeds in zichzelf. Een oudere man, op weg naar het einde en daarbij het verleden hardop herkauwend, tot aan zijn eerste herinneringen. misschien is hij er al dicht bij, vanwege die korte broek.
Het kan ook zijn dat hij zich verkneukelt op het beleven van de Dokumenta 12, een grote moderne kunstexpo.

De oudere man die ik in mijn woonplaats kende zag ik steeds vaker fietsen, ook toen het ging waaien en regenen in herfst en winter. Hij was overspannen zei men. Op een kletsnatte zondag in december zag ik hem trappen, zijn gezicht glom en aan zijn neus hing een grote bel snot. Het leek alsof hij steeds zei: "Ik moet voort, voort, voort!"
Het einde kwam in het voorjaar, er was geen duidelijke doodsoorzaak, hij kwam gewoon aan de finish, in een lange jas en een lange broek.

Zoll / Douane

2011-08-05T04:25:00.000-07:00

In het Achterhoekse dorp Dinxperlo loopt de grens met Duitsland door een straat. Aan de ene kant opereert Slagerij van Schie en aan de andere kant doet Metzgerei Baumann hetzelfde in Süderwick.
De twee buurlanden zijn hier vervlochten tot één sinds de douanegrenzen zijn opgeheven.
In een oud pand met houten vakwerk is een museum gehuisvest over deze folklore van uniformen, smokkelaars en contrabande. Uitgeholde tijdschriften en stukken zeep bevatten ecstasy-tabletten, een röntgenfoto toont pakjes cocaïne in de maag en in de jaren '20 werd in de rug van een corset 'echte Sunlightzeep' over de grens gebracht. De suppoost wil een videoband starten, maar het resultaat is een onophoudelijke sneeuwbui, dus ben ik aangewezen op de foto's. Op één ervan zie ik in de grensstraat een grofmazige prikkeldraadversperring, zo grof dat een magere jongen zich er doorheen heeft gewurmd, hij hangt al half in Nederland als de douane hem betrapt. Het ziet eruit als een scène in een B-film, vermoedelijk is het nog eens overgedaan voor de camera.
Ik koop een ansichtkaart van het museum en krijg een balpen van de de Dienst Douane en Accijnzen erbij, daar heeft hij er genoeg van, gnuift de suppoost.
Op het terras met slagboom zitten mensen uit beide landen, het Duitse deel praat Nederland in, het Nederlandse richt zich tot Duitsland, niemand beseft het spiegelbeeldige van de situatie. Naast elkaar hebben een Nederlandse bakkerij en een een Duits cafetaria hun bedrijf, auto's met kentekens van beide landen wriemelen over het plein. Er heerst hier totale vrede, de buren hebben alleen nog verschillende talen en gewoonten maar leven in hetzelfde grenzenloze tijdperk.
Het dorp en zijn evenknie doen denken aan Oost- en West Berlijn, al was de controle hier nooit zo grimmig en bestond er geen 'Schiessbefehl'. Heen en weer kijkend zie je de verschillen in huizen, ook hier de naargeestige rolluiken in Duitsland versus 'onze' inkijkramen.
Aan de rand van het dorp, ingeklemd op het industrieterrein, staat nog het kleinste kerkje van Nederland. Het schip is niet meer dan zeven meter, de top van de toren schat ik op tien en God past er maar net in.
Het werd gebouwd om een belofte in te lossen die niet voorschreef hoe groot de Katholieke kerk moest zijn die de erflater zich voorstelde. Nu ben ik benieuwd waar het kleinste kerkje in Duitsland staat, misschien wel dichtbij in dit wonderlijke grensland.

Engel

2011-08-05T04:24:00.001-07:00

De kerk in het plaatsje bij de Duitse grens is een geel met wit bepleisterd gebouw op een plein met oude bomen. De Canadezen verdreven de Duitsers hier met veel geweld en lieten het dorp zwaarbeschadigd achter. Ook de kerk had oorlogsschade vertelt de bevriende dominee en gaat ons voor in de consistoriekamer, waar de aanwezigheid van een computer vreemd aandoet.
Aan de muur hangen foto's van de kerk in diverse stadia: in vlammen in de 19e eeuw op een prent, herbouwd in baksteen en bepleisterd in de vorige eeuw. Verder enkele reproducties van een Picasso-epigoon.
In het schip staan de banken aaneengesloten, zonder middenpad, wat benauwend aandoet. Volgens de dominee zit de gemeente meestal achterin en loopt hij soms uit zijn kansel om wat contact met hun te krijgen, maar dat valt niet mee. Als hij wel eens vraagt hoe ze de preek vonden krijgt hij meestal te horen: "Te lang" of "Te kort", het is zelden goed.
De huissschilder uit het dorp heeft op panelen onder het orgel landhuizen uit de omgeving geschilderd, in frisse kleuren met oog voor détail, de meeste ervan zijn echter al lang verdwenen in de puinbreker die geschiedenis heet. Van zijn hand is ook het scheppingsverhaal in acht panelen, de aarde en de dieren des velds zijn met liefde geschilderd, maar bij de weergave van de mens schiet hij te kort. Adam staat er onhandig geboetseerd bij, Eva lijkt een bodybuilder met borsten, beide hebben ze een uitgegroeid Afro-kapsel.
In deze kerkgemeente voelt de dominee zich te kort schieten, wat hij hun ook voorschotelt. Zo had hij eens een kerstspel bedacht, waarin hijzelf de opperherder speelde en op het moment suprème zijn gehoor naar buiten riep om iets geweldigs te aanschouwen. De toren was verlicht door bouwlampen en uit de hoogte kwam een ingehuurde engel 'abseilen' met de blijde boodschap. Behalve de enthousiaste kinderen reageerden de kerkgangers nauwelijks en vroegen droog: "Wat krijgen we volgend jaar?"
De dominee speelt wat op het orgel en kan vanaf zijn plek oogcontact hebben met de preekstoel door een blind rozetvenster neer te klappen. Ik zit even op de kerkbanken achterin en kijk naar zijn werkplek waar hij zijn moeizame taak verricht. Dan schiet me een naam te binnen die ik onderweg op een industrieterrein zag: Geesje Sturre. Een naam die het karakter van de bevolking in deze streek mogelijk aardig weergeeft: 'stürrisch' is stug in het Duits en deze vrijzinnige, joviale dominee worstelt voortdurend met de stugheid van de bewoners in het grensland.
De bevrijding is nog niet voltooid, de Canadezen moeten opnieuw komen, in groten getale per parachute in de Kerstnacht en in gebroken Nederlands de gemeente vertellen dat ze gestuurd zijn door de dominee, die dan al met pensioen is. Pas dan zullen ze hem hopelijk in hun norse harten sluiten.

Zwijgen

2011-08-05T04:23:00.001-07:00

Er lopen wat zachtpratende mensen in het museum, het gebouw is een statement van de architect en de tentoonstelling een van de directeur. 'MARTa schweigt' is een arrangement van kunstwerken waarvan enkele toch geluid voortbrengen. Een nagebouwde draaideur zoeft onophoudelijk, pianospel klinkt zacht uit een werk aan de wand en vermengt zich met piepende schoenzolen van sommige bezoekers. Het bovenlicht van de zalen strooit een mild licht over de objecten, suppoosten zien het aan met een uitdrukking van ingestudeerde empathie, behalve één. Ze zit in een rolstoel, ze is zonder benen en als foetus mogelijk misvormd door het slaapmiddel Softenon. Ze beweegt zich voornaam en langzaam heen en weer in het wagentje, ze zou een mooie, rijzige vrouw zijn geweest. Ik word getroffen door de blik in haar grijsblauwe ogen, een van totale berusting.
'Het is nu eenmaal zo, er valt niets aan te veranderen, laten we genoegen nemen met dit ogenblik op deze dag in deze ruimte van dit museum. Dit is mijn functie, er had misschien meer in gezeten, maar dat doet er niet meer toe' lijkt zij te willen zeggen.
Haar blik fascineert me, maar ik durf die bijna niet te kruisen, ik ben een valide die nog vooruit wil komen in de wereld en niet kan berusten in zijn lot.
Het zwijgen komt terug in een andere tentoonstelling, over de Etrusken. De wat verbaasde gezichtsuitdrukking op vazen en beelden: 'Hoe kom ik hier, wat is er gebeurd, ben ik een Kunstwerk?'. Naast de zaal in een kleinere ruimte draait een ouderwetse snorrende filmprojector. Het trillende beeld toont een man die een verhaal uit de tijd van de stomme film vertelt in gebarentaal, in hetzelfde tempo als de slapsticks van toen.
In het restaurant kijk ik naar een gedeelte van de airco dat eruit ziet als een set grote luidsprekers. Eronder is de directeur in hemdsmouwen in gesprek met twee heren op jaren. Zij horen zijn betoog in het Duits met een Vlaams accent zwijgend en beleefd aan.
De bezoekers praten gedempt met elkaar, door de openstaande terrasdeur klinken wat stadsgeluiden en het stromen van de rivier de Aa langs Museum MARTa in Herford.

Poëzie

2011-08-05T04:22:00.000-07:00

Watou, spreek uit: Waatouw - volgens onze vrienden - ligt dromerig in het augustuslicht van een donderdag. De reis ging comfortabel over de snelweg, een corridor van lelijkheid door het Vlaamse landschap, maar er schijnt ook een poëtisch treinarrangement te zijn tot het nabije Poperinge.
Sinds jaren is het Belgische grensplaatsje een bedevaartsoord voor liefhebbers van poëzie en beeldende kunst, misschien zijn grensgebieden daar heel geschikt voor.
De liefhebbers zijn veelal oudere mensen, ik vermoed een vergrijzende doelgroep, want jongeren ontbreken als bezoekers, wel zijn ze suppoost en student.
De voordracht van de poëzie uit luidsprekers is vaak ernstig, bijna theatraal en werkt een beetje op de lachspieren.
Bij het monument voor de vroeggestorven dichter Eddy van Vliet zitten we in het gras voor een picknick, paarden hinniken zacht, de kerkklok slaat en een onzichtbaar fruitkanon knalt erdoorheen, het lijkt een atonaal klankgedicht.
Wanneer we opbreken lees ik nog eens de laatste regel over zijn dood die hem nadert: "Veeg je voeten en wees welkom" en kijk naar het landschap door het glas waar het gedicht op staat.
In deze omgeving heeft een wereldoorlog gewoed in smerige loopgravens, de dood kon het nauwelijks bijsloffen.
Rond de kerk aan het dorpsplein ligt een begraafplaats met foto's in emaille op zerken, een herinnering aan een godvrezende tijd met andere gezichtsuitdrukkingen en haardrachten. In de kerk zie ik een Mariabeeld met engelen aan haar voeten in een blauwe wolk die doet denken aan een wave in een golfslagbad, de engelen kijken wat benauwd.
Aan de Dorpsstraat kijk ik naar de etalage van de slager, behalve vlees ligt er ook orgaanvlees, varkenskop en opengewerkte varkenspootjes, dezelfde die mijn vader graag at, tot mijn afgrijzen. De slager is een kleine, donkere man met een norse trek op zijn gezicht, doden is niet voor vriendelijke mensen. Op straat staat een werktuig op wielen waar een beest in gehangen kan worden, ik stel me het macabere transport voor van boer naar slager over de smalle landweggetjes.
In een schuur van de oude Vlaamse Douvie-hoeve is de animatiefilm 'Tide Table' te zien van de mij onbekende William Kentridge. In forse houtskooltekeningen is een scène aan een fictieve kust verbeeld over de gang van de seizoenen en de handelingen van mensen en ook dingen. Een strandstoel komt klapperend tot leven op Afrikaanse muziek, een stier wordt geofferd, mensen worden gedoopt in dezelfde ruimte, de zee komt en gaat, mensen gaan erin en eruit, het is een prachtig poëtisch meesterwerk dat de overige beeldende kunst in de Poëziezomer 2007 wat in de schaduw stelt.

Lezen

2011-08-05T04:21:00.000-07:00

In de kringloopwinkel zit bij de boekentafel een man te lezen, op zijn gemak en en een beetje onderuitgezakt. Omzichtig bekijk ik wat er rond hem ligt, zonder in zijn privacy te treden. De radio staat aan, de diskjockey wauwelt met bronstige stem, hitjes van smachtende meisjes volgen elkaar op, het lijkt hem niet te deren. Het boek als ontsnappingsmiddel, zelfs hier werkt het.
Mijn oogst vandaag: een boek over alledaagse wetenschap, een reis door Engeland van Beryl Bainbridge en een over het Ierland van de Kelten door Maartje Draak. Een toepasselijke naam door het drakenelement in de Keltische beeldtaal, maar ook komisch werkend door de samenstelling uit het gemoedelijke Maartje en het giftige Draak.
Ik kom de man tegen die cursussen levenskunst geeft en van wie ik ooit een tweedehands auto kocht, hij kijkt er nog schichtig van. Zijn koopgedrag lijkt op dat van mensen in de supermarkt: wat is er nodig voor de komende dagen, wat staat er op het lijstje. Alles vermoedelijk ten dienste van die cursussen, die me een onverzadigbare slokop lijken; levenskunst, ga er maar aan staan!
Zelf ben ik ook niet te verzadigen, want ik ga nog naar de bibliotheek. In de hoek Letterkunde vind ik twee delen Deelder en een bundel van Anna Enquist, geboren Broer. Hier gelukkig geen 3FM, maar wel een blote rug in een zomerjurk die me afleidt.
De oudere, decent geklede dames aan de balie zijn opgeruimd van toon, lezen is sportief, de leeszaal is een fitnessruimte waar erotiek ontbreekt, maar je weet natuurlijk nooit...
Buiten staat de zomerjurk haar fiets te bestuderen, terwijl haar twee zoontjes om haar heen draaien, het ziet eruit als een filmscène die gevolgd wordt door iets hevigs, maar wat? De zon schijnt vriendelijk in het straatje, wolken glijden over de daken en er hangt een wat lome vakantiesfeer in het stadje.
Om de hoek bij een café zit een vrouw op het terras een puzzle in te vullen. Ze ziet er niet uit alsof ze een grote woordenschat heeft, maar toch moet die er zijn, horizontaal en vertikaal.
Bij een café aan de stadsgracht ga ik wat lezen bij een witbier.
Ik lees in de bundel van Enquist over het verlies van haar kind, indringende gedichten. Ondertussen komt er een jonge moeder met twee kinderen zitten aan een andere tafel en hoor ik de inspanning van het opvoeden aan. Langs het terras rijden auto's, dezelfde machines die de dichteres afsneden van haar dochter en die de kinderen van de vrouw zouden kunnen raken, als ze even niet op zou letten.
Een andere, gezette vrouw komt met een jongetje cola drinken. Hun gesprek is niet sprankelend, zodat de vrouw een joker in moet zetten: "Het is hier best gezellig hè?" Het jongetje in mij voelt onmiddelijk dat dit een verkeerde zin is en dat die het samenzijn van deze middag niet kan redden.

Gilles de la Tourette

2011-08-05T04:18:00.000-07:00

Tegenover het Museum Kurhaus in Kleef ligt een park, tevens arboretum. Ergens tussen de platanen en lindes staat een boom van brons - een stam met kale takken - bewegingloos kunstwerk te wezen. Beeldhouwer Giuseppe Penone pelt bomen af tot in de kern en bevriest dit proces in diverse stadia met verschillende middelen. Rond deze sculptuur is de natuur begonnen met het afpellen van bladeren, de herfst nadert.
Teruglopend van de boom naar het museum passeer ik een gearmde man en vrouw, die me geen echtpaar lijken. Ze zijn gedempt in gesprek en net voorbij als ik luid een hond hoor blaffen. Het klinkt als een grote hond, een Duitse herder, wat hier wel voor de hand ligt. Ik draai me om, maar zie geen hond. Het moet de man zijn, misschien een lijder aan het syndroom van Tourette, dat onvoorspelbaar geluiden dicteert aan zijn slachtoffer. Terwijl hij rustig voortstapt met zijn dame hoor ik hem nog een keer. Een beetje geshockeerd loop ik verder, Gilles de la Tourette kende ik alleen maar uit boeken, maar live doet hij denken aan een performance in de beeldende kunst.
De laan langs het park heet de Joseph Beuys-Allee. Onder zijn naam staat op het bord de tekst; 'Bildhauer. Begründer des erweiterten Kunstbegriffs', een formulering zoals alleen het Duits die toelaat. In een van zijn performances praatte de in Kleef geboren Beuys tegen een dode haas op zijn schoot, het gezicht beschilderd met bronsverf als bij een standbeeld, daarmee de definities oprekkend van sculptuur en gesprek.
Riep die Touretteman misschien heel hard: "Beuys, Beuys"?
Iets verder aan de weg langs het museum staat op een hoge sokkel een gedrongen mensfiguur in burgertenue met een grote sabel te kijken naar de obelisk op de heuvel, een gedenkteken voor de gevallenen in de Frans-Duitse oorlog van 1871.
Het kunstwerk van Stephan Balkenhol staat op de voormalige plek van de oorlogsgod Mars en lijkt die hiermee op een ernstige wijze lachwekkend te maken.
In de dierentuin verderop klinkt een luid gekrijs van vogels, misschien is het voedertijd. Uit een huizenblok naast het park hoor ik de stem van een zwakzinnige. Eenden snateren in de gracht rond de geometrisch aangelegde tuin schuin tegenover het museum en langs de drukke weg liggen de resten van een platgereden dier, opeens lijkt alles sculptuur en performance.
Over deze weg reden ooit koetsen bedaard heen en weer naar het Kurhaus, nu is het een komen en gaan van lawaaiige landbouwtrekkers, vrachtwagens, motoren en open auto's met bassende luidsprekers, een soort estafette van Tourette.
De hemel erboven is geheel gaan betrekken en ik moet denken aan de politieke hitsingle van Beuys waarin hij hees zong: "Wir wollen Sonne, statt Reagan".

Panorama

2011-08-05T04:15:00.000-07:00

Het Circuit van Drenthe is op deze donderdag een panorama overkoepeld met stukjes blauwe hemel en de dreigende wolken van een storing. In alle luchtlagen is het turbulent, het lijkt alsof er een enorme, dolgedraaide stoommachine aan het werk is. Er waait een straffe, koude noordwestenwind die het zand laat stuiven en mijn ogen tranen. De Italianen die naast mij parkeren hebben bier bij zich, en vragen mij of dat mee naar binnen mag. Ik denk van niet, maar wijs naar een official. Die antwoordt in zijn beste Drengels: "Not aloud". Ik moet het vertalen in gebaren en neen schudden. Ze kijken teleurgesteld, er mag hier ook niks en dat blijkt. Overal langs het TT-circuit staan hekken met gaas en prikkeldraad, helaas moet het hier 'hufterproof' zijn.
Op een tribune probeer ik te zien wie er langs komt snerpen in de trainingen van de lichtste klasse, maar de afstand is te groot en de rijnummers zijn opgegaan in de overdadige bestickering van de stroomlijnkappen. Het enige dat onbelemmerd de zintuigen bereikt is het geluid, beperkt in de lagere klassen, maar boven de pijngrens in de zwaarste klasse, de MotoGP. Ze gaan brullend, huilend, krijsend, blaffend over de baan en overstemmen alles in een rockend concert met overstuurde luidsprekers. Als er een duivel bestaat is dit de stem van de Boze.
De Ducati's klinken het mooist, de hoge C wordt zonder moeite gehaald en de wind laat het gegil moduleren, terwijl het verwaait. Het geluid is ook effectief, want het begeleidt de snelste trainingsronde. De luidsprekers zijn ouderwetse metalen trechters, kennelijk is dat de ideale vorm of is die niet geëvolueerd. Ze doen het geheel nog meer aan de luchtplaats van een gevangenis denken.
Hier en daar staan videowalls waarop de tv-uitzending is te volgen. Een vreemde optische ervaring, rijders flitsen voorbij op de voorgrond, in het het beeldscherm en erachter nog eens.
Mesdag zou het prachtig gevonden hebben in zijn panorama, bewegend in stilstaand beeld, een complete illusie.
Er drijven nog steeds woeste wolkenformaties rond, maar de atmosfeer is wat gekalmeerd en de buien zijn van de lucht.
Van het bewegen in motorkleding krijgen de meeste bezoekers een raar loopje, een beetje traag en slordig, zo lijkt het.
Langzaam wandel ik weg van deze grote lawaaiïge heide, misschien heb ik ook al dat loopje.

Nijlreis

2011-08-05T04:14:00.000-07:00

Een gezet, donker meisje loopt geluidloos op rode sportschoenen af en aan met bestellingen in het Egyptisch restaurant.
De deur naar de keuken kan naar beide kanten open zwiepen met een ingenieus scharnier en heeft een boograampje met gekleurd glas in 'Georgian Style', een opvallend stijlelement.
In het restaurant zijn de gebruikelijke cliché's op de muren geschilderd, pyramides en hiëroglyphen. Ik kijk naar de auto's in de straat en denk aan de autohoezen die in Egypte gebruikt worden, met opdruk van zwartomrande ogen op de plaats van de koplampen. Dezelfde ogen als in de wandversiering en die van Liz Taylor in 'Cleopatra'. Na een wasbeurt op een zandstrandje langs de Nijl wordt het kostbare bezit met zo'n hoes beschermd tegen de felle zon en het fijne, schurende zand.
Wachtend op mijn broodjes shoarma kijk ik naar een hummel van een meisje dat aldoor om een zuil heen loopt, gefascineerd door de verrassing steeds weer terug te komen op de plek van vertrek. De eigenaar is ook vertederd en geeft haar een reusachtige friet, die ze met beide handjes vastpakt. Daarna rent 'Myrthe' weer verder in de rondte bij haar zuil van Karnak.
Links van mij zit een jong stel, waarvan het meisje de meeste belangstelling toont voor het samenzijn. De jongen staat een keer op en blijft erg lang weg in het toilet. Als hij terugkomt kijkt ze vergenoegd naar een onooglijke sul die een beetje sleept met zijn linkerbeen, een bleke farao met sportblessure.
Op de leestafel liggen glossy magazines. 'Villa d'arte' sla ik open en lees dat Jacobine Geel - de mediapriesteres - in een half jaar dingen deed die ze over zes jaar gepland had. Blijft er dan nog iets over, denk ik, maar verder lezen gaat niet in het pyramidelicht.
Een jong echtpaar met dochtertje komt iets bestellen. Het kind is hip gekleed, maar haar brede ceintuur heeft een ontsierende slag die ze niet gezien zal hebben, draaiend voor de spiegel. Moeder wordt even mobiel gebeld en vader kijkt wat onbestemd om zich heen. Hij draagt een streepjescolbert op een broek met camouflagepatroon, een gedurfde combinatie aan boord van de raderboot.
'Cleopatra' blijft intussen voorbijkomen en ik stel me haar gestalte voor op middelbare leeftijd, vermoedelijk uitgegroeid tot de omvang van Umm Kalsum, de beroemde Egyptische zangeres.
Een vijftiger in legerdumpkleding komt afrekenen en wordt aangesproken met 'meester' door de eigenaar. 'Meester' heeft een onaangename heerserskop, norse mond, scherpe neus en diepliggende oogjes, geknipt voor officier in het leger van King George V, die zelf liever thuis zat bij zijn postzegelverzameling.
Eindelijk word ik vragend aangekeken door de kok die een plastic tas omhooghoudt. Ja, die is voor mij, sein ik terug. De broodjes gaan in een isolatietas, maar blijken thuis al lauw geworden. Mijn reis langs de Nijl heeft te lang geduurd.

"Old People"

2011-08-05T04:11:00.002-07:00

Beavis en Butthead - de twee ettertjes uit de tekenfilmserie op MTV- zien op hun tv een demonstratie van grijsaards tegen onrecht. Ze graaien nog eens in de zak met nachos en grinniken: "Huh, huh, huh, huh". Even stilte en dan kijken ze elkaar aan en zeggen "Old people, yes, they're old, huh, huh!"

De zaal van het restaurant zit vol met old people, in diverse leeftijdsseizoenen.
De nazomer wordt vertegenwoordigd door een paar van eind vijftig. De vrouw is goed geconserveerd en lijkt zelfs wat jonger door trots haar borsten hoog op haar goede figuur te dragen. Zelfs haar kapsel is jong geblondeerd. De man draagt zijn donker platliggend haar in een scheiding, hij lijkt een ex-vetkuif en heeft een ongure trek op zijn gezicht, misschien heeft hij wel handjes die los zitten.
Nog later in de nazomer zit een paar dat wat chiquer aandoet, de man draagt een choker en heeft een merkwaardig profiel in zijn wat terneergeslagen hoofd. De vrouw is jonger en trekt een blij gezicht, hoewel het gesprek daar geen aanleiding toe lijkt te geven. Maar misschien is ze tevreden met haar status en is die dikke, zwarte Chrysler buiten wel van hem.
Aan een tafeltje zit een meisjesachtige dame herfstig alleen, een marteling in eten en public. Ik schat haar een eind in de zestig. Ze draagt een parelsnoer bij hardroze en crèmes, boven witte molières die ze koket bij elkaar houdt. Soms verstart haar blik minutenlang, alsof ze zich iets verschrikkelijks herinnert. Als ze opstaat zie ik dat haar derrière bezig is te verdwijnen, zoals de schrijfster Josepha Mendels eens bij zichzelf constateerde.
Dichterbij zit de winter in de vorm van twee breekbare oude dames, zilvergrijs haar, keurig gekleed en zacht pratend. De porties die ze besteld hebben zijn veel te groot voor hun ingevallen magen, ze schuifelen een beetje topzwaar van tafel.
Voor mij zijn een lange, oude man en zijn kleinere vrouw naast elkaar aan tafel gaan zitten, als in de harde houten schoolbank uit hun jeugd en een beetje als broer en zus. Ook zij gaan hun laatste seizoen in, maar slaan er zich doorheen. Vooral de vrouw kijkt kranig de wereld in vanonder haar permanent dat in de zon gekrompen lijkt, want er zit een randje blekere huid omheen. De man heeft een oog dat niet meer mee doet en een sterk gedateerde grote bril. Aandachtig eten zij hun borden leeg, waarbij de man af en toe zijn bestek laat vallen en onhandig opraapt. Als ze weggaan zie ik dat de rokband van de vrouw haar oksels nadert, ook haar skelet is gekrompen.

Op weg naar huis zie ik de hemel in brand staan, op een van de eerste dagen in de meteorologische zomer tekent zich aan de horizon de voorspelde depressie af. Morgen zal het herfst zijn, voor alle leeftijden. "Huh, huh, cool!".

Waanzinnig

2011-08-05T04:11:00.001-07:00

Bij de entree van de inrichting voor geestelijke gezondheidszorg staat de Rabobank in de vorm van een BMW Mini, in de vrolijke kleuren van haar huisstijl. Ze sponsort het festival op het terrein dat parkachtig is ingericht met paviljoens, nu uitgebreid met tenten en kramen. Alle muzen hebben een tuin gekregen waarin bezoekers en enkele patiënten zich vermengen, het verschil is hier nauwelijks zichtbaar, afgezien van wat opvallende bewoners van het complex. Een magere man met een gekwelde gezichtsuitdrukking loopt met een opgetrokken schouder waarop hij een ghettoblaster lijkt vast te houden. Een bijna twee meter grote kerel torst een pens boven zijn blauwe korte broek en loenst naar mij vanonder zijn oranje pet. Een oude, tanige vrouw neuriet: "Oh, wat is ze lelijk" en het is alsof ze haar spiegelbeeld bekijkt.
In de tekeningen en schilderijen herken ik de werkwijze van psychiatrische patiënten/kunstenaars. Ik voel me een voyeur.
Het fotograferen wordt me verboden bij een kraam waar de schilderes vrijwel uitsluitend roze biggetjesportretten toont en ik verontschuldig me, zonder te zeggen dat ik zelf veel varkens heb getekend. Bij een volgende kraam moet ik mijn naam opgeven als ik een foto wil maken van een schilderij van een reusachtig dikke vrouw op een retro-style scooter.
Even verder een gesprek tussen een 'kraamvrouw' en een bezoekster. Bezoekster werkt abstract, uit overtuiging, ze trekt er een vastberaden gezicht bij. Kraamvrouw schildert in allerlei figuratieve stijlen en weert af door te zeggen dat abstract werken 'niet mijn ding is'.
Voorbij de kunsttuin hebben chique dames een proeverij van Gelderse wijnen, helaas niet gratis. Bij de boekenmarkt is dat wel bijna zo, vijf euro voor een plastic zak vol boeken.
Ik vind een medisch boekje over keel-neus-oor aandoeningen met afbeeldingen van bloemkooloren en andere vervormingen. Een boek over de zuster van Nietschze die in Paraguay een arische kolonie stichtte: 'Nueva Germania'. Modern Passé van Jules Deelder. Boeken over de middeleeuwse liefde, economie en religie, daar wil ik meer van weten. En een titel als 'Dracula, Walt Disney, Tom Lanoye en andere romantici' kan ik niet laten liggen.
Bij de langspeelplaten een mij onbekende groep: Magazine met een hoes waarop de loensende patient lijkt te staan en die de intrigerende titel Magic, Murder and the Weather draagt. De verkoper taxeert mij als een kenner, hij weet hoe hij klanten moet vleien. In de muziektent speelt een band tamelijk hard hits uit de seventies, een tijdperk komt voorbij. Het paar dat naast mij in de bakken met LP's zoekt is nog gekleed als toen, kleurig velours met sieraden en mager van het blowen. Op tv hoor ik 's avonds bij interviews met mensen over het Holland festival een paar maal de kreet: "Waanzinnig gewoon!". Het lijkt mij een mooie titel voor het volgende festival van de inrichting.

Zwarte Cross

2011-08-05T04:08:00.000-07:00

Ooit reden hier op het circuit 'De Schans' in Lichtenvoorde mijn jeugdhelden Jan Clynk, Broer Dirkx en Hennie Rietman door het mulle zand. De combinatie van popmuziek en motocross, genaamd Zwarte Cross, moest nog uitgevonden worden.
Ik ga er naar toe met een vrijkaartje voor de zaterdag, de enige dag waarop het niet steeds zal regenen.
Het feest is een dag oud en het modderige terrein ligt al vol met troep, hoewel er ook vuilnisbakken staan. Hier en daar wordt wild geplast, wat volgens de flyer bestraft wordt met het drinken van een kopje groene Polloniumthee.
In een arena is een schans gebouwd om te springen met een crossmotor. De speaker draagt een fantasiesmoking met driekwart broek van oranje reflecterend materiaal uit de wegenbouw. De sprongen worden steeds driester, de kunst is voor het neerkomen een balletachtige pose aan te nemen. Bij de laatste sprong gaat het bijna mis, want inmiddels is de 'Brommerklasse' gestart en de jump had in hun midden kunnen eindigen.
Een knetterende reeks carnaval-achtige voertuigen komt voorbij: Elvis met kuif en wit glitterpak, een Indiaan met wigwam achterop, een bromfiets als raket. De vreemdste is een man in damesbadpak te voet met een stuk stroomlijnkap, hij moet nog binnenkomen wanneer de diepvriesklasse al rijdt, vierwielers uitgedost als vrieskisten. De speaker heeft tevoren 'interviews' met de coureurs en vraagt dan steeds naar de uiterste houdbaarheidsdatum van het apparaat, die in sommige gevallen erg snel verstreken is.
Op het hoofdpodium speelt de band 'Krezip', het volume is enorm en het fanatieke zangeresje op rode pumps verdrinkt een beetje in het geluid dat ook nog verwaait in een soms straffe wind. Overal is lawaai, ik krijg behoefte aan oordoppen.
Intussen rijdt de 'Specialklasse', een klasse met de meest wonderlijke craties: een doedelzak met namaak-Schotten in kilts, een gemotoriseerde glasbak, een zijspan groot paard-klein paard op wielen en een rollator, bestuurd door een 'oma'. Het 'vrouwtje' draagt een jurk en mombakkes en scheurt behoorlijk hard rond, wat mij betreft de leukste act.
Op het hoofdpodium is een bluesband gaan spelen, de herrie maakt de gesprekken aan de tafels bij het Zwarte Cross restaurant onverstaanbaar. Achter mij valt een jongen in slaap, naast hem zit een meisje met een t-shirttekst: "Beter een geestige dwaas dan een dwaze geest.", toegeschreven aan Shakespeare. Voor mij een stel stomdronken jongens, waarvan er een eentje gaat staan pissen, terwijl ouders met kinderen dicht langs hem sjokken.
Het feest gaat nog lang duren, maar ik loop tegen vijven naar de uitgang langs de minibar en krijg daar een pilsje in een borrelglaasje met één enkel borrelnootje in een klein doosje. Ik moet erom lachen, er is veel 'humor' op de Zwarte Cross en dronken mensen en herrie, daar moet je tegen kunnen.

Dogma

2011-08-05T04:07:00.001-07:00

'Dogma' heet het blad over honden dat op de leestafel van de dierenartspraktijk ligt. Het is er druk op zaterdagochtend, vooral mensen met honden, het moet er vol mee zitten in deze wijk. De bewoners zijn er op gekleed, in survival broeken met stoere schoenen doen ze minstens twee keer per dag wat hun hond graag wil: piesjes ruiken en die zelf achterlaten, eventueel met drol erbij. Een in camouflagebroek en druk beletterd t-shirt geklede dikke vrouw praat met een man die verbaasd kijkende bolle ogen heeft en naast een vrouw zit die ook zijn moeder zou kunnen zijn. Ze hebben het over ziektes in vele toonaarden, afgewisseld met informatie over de hond, een grote zwarte Labrador en de poes van het stel, onzichtbaar in een mand.
Naast hun zit een jonge vrouw met twee kinderen, waarvan het meisje de kenmerken van het syndroom van Down draagt. Ze is ongedurig, wil overal naar kijken en roept dan om toestemming van haar moeder met een hese toonloze stem: "Kijke?!", als ze het vraagt heeft ze het ook al gedaan. Ze bladert in een tijdschrift op de leestafel en roept enthousiast: "Koeie!!". Haar broertje trekt een gezicht en keurt die vermoedelijke wens een koe te nemen als huisdier af. Een Border terrier vindt hij al wel genoeg.
Een magere man met een uitdrukkingsloos gezicht houdt de de Duitse staander strak bij zich. In tegenstelling tot hun naam willen deze jachthonden er alleen maar vandoor, tot ze stil blijven staan bij het wild dat ze gevonden hebben.
Naast mij zit een jonge vader met twee meisjes in het stadium van engeltje. Ze kijken in de poezenmand voor mijn voeten en zeggen zachtjes tegen hun vader dat ze ook een poes willen. Het antwoord is ontnuchterend, ze hebben al een hond, een witte Scottish terrier en vaders wil is wet. De troetels in de speelhoek mogen niet mee naar huis, hun bedden liggen al vol met beestjes, straks kunnen ze er zelf niet meer bij, voorspelt hij. Een van de engeltjes wil iets eten, ook die wens wordt afgewezen. Maar dan steekt het kind haar buik naar voren en zegt dat ze dik wil worden, net zo dik als mamma. Dat is een teer punt, mamma zal het niet leuk vinden om dat te horen zegt pappa op een wat dreigende toon. Het meisje capituleert en gaat de poes weer bestuderen. Eerst meldt ze dat hij geel is, maar volgens haar zusje heeft hij strepen. Ze pakt een boek erbij, vindt een foto van een zwart-witte kat en wijst: "Het is deze!", als bij een daderonderzoek met een one-way screen. Wanneer ze aan de beurt zijn verzet de Schot zich hevig door alle poten strak op de vloer te houden, terwijl pappa hem de behandelkamer binnen trekt, gevolgd door de engeltjes. La camouflage en het poezenstel zijn inmiddels weg, evenals de Borderterriermoeder. Nu zit er nog een lange man met een bijdehand dochtertje en een Beagle die de vloer besnuffelt met het geluid van een mopshond. Ik wil me weer verdiepen in de Dogma, maar ben dan aan de beurt.

Baardheilige

2011-08-05T04:05:00.000-07:00

Aan de binnenkant van de kerk zie ik het onder het kleurige glas-in-lood raam een modern icoon branden; een wit mannetje dat op een groen verlicht veld naar de pijl bij de uitgang rent.
De architect Pierre Cuypers kan dit ding gelukkig niet zien, want hij staat buiten als onderdeel van zijn oeuvre in zandsculptuur naar het tegenovergelegen wegrestaurant te kijken, waar je kunt wokken en grillen of pannenkoeken eten. Bovendien kan hij er niet uit vanwege een stevig hekwerk rondom dat een volgende vernieling van het kwetsbare bouwsel moet voorkomen.
Iets verder ligt het kerkhof met de opdrachtgeefster van Cuypers begraven in de buurt van een groep kloosterbroeders die een gezellige kring vormen. Bij de ingang staan witte engelen met bazuinen te wachten op de Jongste Dag.
In de door Cuypers gebouwde kerk staat de grootste heiligenbeeldenverzameling van Nederland, het kleine kerkdorp Kranenburg is trots op dit museum. De meeste heiligen zijn onbekend voor mijn Nederlands Hervormd gedoopte ziel, die verneemt dat er meer dan zevenhonderd zijn. Onder de blote voeten van een Mariabeeld kronkelt de slang met een Elstar appel in de bek. In een pietà is naast Christus de doornenkroon als een mandje gevuld met de spijkers van het kruis. En ergens onderin een vitrine staat een groepje nonnen bij een motor met zijspan die bestuurd wordt door een kale monnik met stofbril.
De andere bezoekers zijn oude echtparen, in zichzelf verzonken voortschuifelend. Ik voel me met mijn cameraflitsen een hinderlijk element, dit is hun tijd, hun verleden. Er klinkt zacht kerkgezang, vermengd met een regelmatige, harde piep van de bewakingsinstallatie. In de kleine tentoonstelling over de architect treft mij de hoeveelheid kerken die Cuypers overal in Nederland gebouwd heeft, een geweldenaar in baksteen.
Bij het orgel - hoger in de kerk - kijkt St. Caecilia op mij neer vanaf haar sokkel tegen de klankpijpen.
Ik beweeg me voorzichtig want heb het gevoel plotseling door een valluik omlaag te kunnen storten, recht in het vagevuur, onbeschermd door St. Wilgefortis, een heilige op mijn verjaardag. Zij bad om baardgroei en wilde daarmee ontsnappen aan de uithuwelijking met een heiden. Het gebed werd verhoord, een lange zwarte baard groeide, maar zij werd om deze list gekruisigd door haar woedende vader.
Ze wordt wel aangeroepen door mensen in de verdrukking, vooral geknechte vrouwen.
Er is nog veel voor haar te doen, wereldwijd.

'Dank u Maria'

2011-08-05T04:04:00.000-07:00

Er hangt de landerige sfeer van een zondagmiddag in het dorp H. De beloofde zonneschijn is weggebleven en nu probeert men zich te vermaken.
Buiten de snackbar staan wat tafels en stoelen, waar aan ijsjes gelikt wordt door mensen van middelbare leeftijd. De bak- en braadgeuren vermengen zich met die van een naar kaneel ruikende heester aan de overkant. Binnen is het een komen en gaan van te dikke mensen, ik ga me er bijna slank bij voelen.
Aan een muur hangen twee reproducties van expressionistisch geschilderde tulpen. Ernaast staat een fruitautomaat, waar iemand zijn geluk rammelend probeert af te dwingen.
De eetzonde smaakte, een beetje hyper van zout en zetmeel vervolg ik mijn ommetje door het dorp. Ik bekijk het beeld van een motorrijder, het dorp is erg 'motorminded'. De sculptuur is van liefdeloos gepuntlaste stukken plaatijzer gemaakt en met aluminiumverf beschilderd. Qua vorm gelijkend op speelgoed uit de jaren '50, maar zonder de charme van opdruk en détail.
De winkelstraat heeft het moeilijk, er staat een aantal panden te koop. ook hier hebben de bekende winkelketens de kleine zelfstandige verdrongen in nadrukkelijk aanwezige nieuwbouw van baksteen in heldere kleuren. De Nieuwe Tijd is aangebroken, de architectuur van de vorige eeuw is aan het verdwijnen.
Waar de winkels ophouden steek ik de straat over naar de RK Kerk, een neo-gothisch gebouw dat ergens aan een heel grote schuur doet denken. De deur staat open, binnen is alleen de bidkapel toegankelijk. De ruimte wordt vriendelijk belicht door de glas-in-lood ramen. Behalve het branden van een kaars kan men ook iets schrijven in een soort kasboek.
Ik begin te lezen:

Zomaar een Bedankje voor alle goeds dat u ons schenkt.
- Voor een goede uitslag na onderzoek.

Maria voor mijn Dochter help haar

voor Christiaan dat hij de volgende keer zijn rijbewijs wel haalt

Voor kracht en sterkte op de weg van Marleen
Dank u Maria.

Buiten duurt de zondag voort, er is vrijwel niemand op straat. Er komt een ontzaglijk dikke vrouw voorbij op een scootmobiel, haar massa schudt op en neer door de hobbels in de klinkerweg. Maria, laat haar ophouden met eten. Maria, geef dit dorp zijn ziel terug. Maria, maak Christiaan rijvaardig, desnoods op de weg van Marleen. Maria, doe iets...

Autochtone

2011-08-05T04:03:00.000-07:00

Er hapert weer eens iets aan mijn auto, "Made in the Netherlands" staat er op het schutbord onder de motorkap. De ruitenwissers doen het niet meer en het regent al dagen. Eigen technisch onderzoek levert een kapotte zekering en een mogelijke bron van kortsluiting op. Maar ook na 'herstel' gebeurt er niks, de oorzaak moet dieper liggen, bij een computer die op een onmogelijke plaats verstopt zit.
Terwijl ik in een vreemde kronkel lig te prutsen trekken beelden voorbij van eerdere storingen aan voorgaande auto's. Franse en Italiaanse en de enige Brit, met de fraaie typenaam Balanza. In die auto tankte ik in mijn verstrooidheid diesel, waardoor ik in de achteruitkijkspiegel na een paar kilometers een grote rookpluim zag die gevolgd werd door langzaam uitrollen tot stilstand.
Frankrijk gunde me slechts drie weken vriendschap met de eerste Ami, de tweede begon onheilspellend te roken in de Borinage, heel toepasselijk tussen de walmende fabrieken. Verder liet dit land mij nog door een achtervering heenzakken en naar voortrazend wegdek kijken via een gat in de bodemplaat.
Italië trakteerde mij behalve fatale roest o.a. op een stomend gevecht tussen water en benzine uit een boxermotor en het uitvallen op de snelweg van alle verlichting behalve het grootlichtsignaal, een verblindende nachtmerrie. Deze werd later werkelijkheid toen ze op klaarlichte dag besprongen werd door een hengst die niet goed oplette. Behalve flink beschadigd bleek ze ook kreupel rechtsachter en moest ze afgemaakt worden. De slager keurde haar geen blik waardig.

Deze auto is rood, net als die van Arnie Cunningham in de film Christine en de relatie begint al dezelfde fatale trekken aan te nemen. Af en toe kijk ik naar de deuk in het achterspatbord en hoop ik dat ze die zelf zal repareren. Misschien kan ik haar zover krijgen dat ze ook zelf haar elektrische problemen gaat oplossen, dat zou wat zijn. Alleen met haar in de garage te zijn en zeggen "Okay, show me!", waarop ze begrijpend zou knikken met haar pop-up lampen en aan een succesvol zelfonderzoek plus herstel beginnen.
Maar de prijs zal hoog zijn: geen andere relaties of ze zal...
In de film wordt de moorddadige Christine tenslotte in elkaar geperst tot schroot, maar ik had na 'The End' alle vertrouwen in haar terugkeer naar het land der mobielen.
Ik lig nu op mijn knieën voor deze autochtone schone en vraag me af welke offers ik nog zal moeten brengen.

Scanner

2011-08-05T04:02:00.000-07:00

Zekerheidshalve moet ik met mijn hoofd in de ziekenhuisscanner, hoewel het er daarbinnen niet gekker aan toegaat dan normaal.
Ik vind het een hele eer en doe mijn uiterste best doodstil te liggen in het apparaat. Er is geruststellende muziek bij te krijgen, maar ik wil alleen de brommende tonen en hamerende ritmes horen die gepaard gaan met het aftasten van de schedelinhoud.
Via een systeem met spiegels kan ik toch naar buiten kijken, de tunnel uit, wat wel prettig is voor mijn claustrofobie. Het stilliggen doe ik kennelijk erg goed, want de operator komt vaak kijken of ik nog bij bewustzijn ben.
De geluiden brengen herinneringen boven zoals aan een SF-verhaal uit mijn jeugdblad Arend over het naderen van de Aarde door een bedreigende planeet met een brob-brob-brob-geluid. Een echte 'cliffhanger' destijds, want ik hield het dan bijna niet uit tot de volgende week. Het gehamer doet me denken aan de popgroep Einstürzende Neubauten met slagwerk op aambeelden en spoorwegstaven. Ik ga me steeds meer een moderne, bionische mens voelen en vind het bijna jammer dat de sessie afgelopen is en ik weer de machine word uitgeschoven.
Aan de balie van de afdeling bestel ik een kopie van de scan die ik veertien dagen later ophaal, een spannende gebeurtenis.
Thuis kijk ik op het beeldscherm van de computer naar de binnenkant van mijn hoofd en mijn spiegelbeeld in diapositief, met enge witte oogbollen. Het doet me denken aan Mars Attacks, een film waarin akelige aliens korte metten willen maken met de mensheid. Ook aan de angstige kreet van Woody Allen in Sleeper als robots zijn hersenen uit willen nemen: "My brain, my second favorite organ!".
Buiten is het nog steeds snikheet, misschien zijn de Marsianen al onder ons en het klimaat aan het bijregelen, het is daar geloof ik nog een stuk warmer dan hier.
Technisch schijnt in mijn schedel niks mis te zijn, maar optisch is het er een heksenketel.

Kunstschilder

2011-08-05T04:00:00.000-07:00

Aan de asfaltweg, tevens Pieterpad, heeft de kunstschilder zich weer opgesteld met een doek op een veldezel. Eerder zag ik hem bezig met een gezicht op het westen van het riviertje de Berkel en een pittoresk ophaalbruggetje. Het tafereel is nu verschoven naar een wat verderop gelegen es. Langs dit hoger gelegen bouwland staan massieve beuken met dode takken en struiken met varens, ze doen denken aan motieven uit de schilderkunst van de Romantiek.
Deze lokale Bob Ross is losjes gekleed in een tweedelig vrijetijdskostuum met zonnehoed en heeft de bijna exhibitionistische gewoonte dicht bij een weg te werken, alsof hij contact zoekt met bewonderend publiek en een eventuele koper. Hij leunt op zijn linkerbeen en heeft het rechter iets naar buiten geplaatst, volgens de regelen der kunst.
De man is geheel geconcentreerd op zijn werkstuk en lijkt niets te merken van het plaatselijk verkeer dat gevaarlijk dicht langs hem gaat, zoals ik, die hem wat laat opmerk in de bomenschaduw. In zijn blikveld beweegt zich aan de rand een vreemd element, een wandelaar met ontbloot bovenlijf die een hi-tech karretje trekt met kampeerspullen. De natuurvriend is kennelijk in zijn eentje op weg naar Pieterburen. Of Beverwijk, want de zon brandt flink op een blote huid. Verderop zie ik nog meer Pieterpadlopers, een gezin waarin de kinderen in buggies worden voortgeduwd, oudere mannen met te korte broeken en hun te dikke vrouwen die 'het' er nooit meer af zullen lopen, grimmig kijkende dames- of herenstelletjes met zware rugzakken en grove bergschoenen.
Het landschap komt onder hypnose van Bob Ross' lijzige stem, aan de blauwe hemel verschijnen wat wolken: "...this cloud needs a little friend" lispelt hij .
De Romantiek is eigenlijk springlevend aan dit stuk asfaltpad, je hoeft haar alleen maar op een doek te smijten.

Twentekanaal

2011-08-05T03:59:00.000-07:00

Bij noordenwind kan ik de motoren horen van de schepen in het Twentekanaal, een gapend litteken in oud landschap. De aken met vrouwennamen zijn gevuld met zand, grint, veevoer of een glinsterende lading metaalschroot.
Meestal zitten er vissers, een ondoorgrondelijk volkje dat - als er weer eens veel auto's geparkeerd staan - in een geluidloze wedstrijd verwikkeld is. Het publiek bestaat uit hun breiende vrouwen, scholeksters, eenden, waterhoentjes, meeuwen en zwanen.
Ter plaatse is in WO II flink gevochten, bij het uitbaggeren worden nog steeds projectielen gevonden. Misschien ook het fruitkanon dat ik dumpte vanaf een brug, nadat het me nachten uit de slaap had gehouden. Eigenlijk wist ik niet wat het voor een ding was toen ik het kilometers verder gelokaliseerd had in een maanverlichte nacht. Ik begreep dat de gasfles de munitie leverde en trok de slang naar de vuurmond los. Dat leek effect te hebben, maar toen ik het apparaat naderde knalde het tot tot mijn schrik nog een keer op het erin achtergebleven restje gas. Het was gelukkig minder zwaar dan een echt kanon en kon rammelend achterop de fiets mee naar zijn eindbestemming.
Deze kleine misdaad verbleekt bij die in de jaren dertig van de vorige eeuw. Een postbode had zijn enigszins zwakbegaafde liefje zwanger gemaakt. In zijn paniek besloot hij haar van een brug over het kanaal te duwen om van het probleem af te komen. "Ze was de zwemkunst niet machtig" zal er toen geschreven zijn in de kranten.
Tegenover een bij het kanaal staande veevoederfabriek zijn in het baggerslib bacteriën gevonden die methaangas afbreken, een sensationele ontdekking. Ze 'ademen' nitraat en het broeikasgas methaan in en pure stikstof uit. Op de plaatjes ervan zie je rode en groene vormen in een troebele vloeistof afgebeeld. Het duo micro-organismen op de bodem doet nuttig werk voor het milieu, maar daarvan is aan de oppervlakte niets te merken. Het kanaal ligt er kaarsrecht en roerloos bij, een souvenir van overspannen economische visioenen, met een bodem vol geheimen...

Crash

2011-08-05T03:58:00.000-07:00

Het winterkoninkje dat nestelt bij de deeldeur is bij vergissing naar binnen gevlogen.
In de paniek om weer buiten te komen vliegt het tegen een ruit en tuimelt neer op de drempel. Het vogeltje ligt op zijn rug naar adem te snakken en even denk ik dat het zijn nek gebroken heeft. Op mijn knieën bekijk ik het roodbruine beestje aandachtig, een unieke gelegenheid, want het is razendsnel, vliegend nauwelijks waarneembaar. Ik besluit tot een mond-op-snavel beademing die zowaar effect heeft, maar het kan ook de knoflookadem van gisteren zijn.
Het vogeltje komt bij en beweegt zijn kop om in zijn vleugels te pikken, er lijkt gelukkig niks gebroken daar. Voorzichtig rol ik het opzij en plotseling kan het weer staan. De staart schiet terug in zijn verticale stand en doet me denken aan het eerste supersone vliegtuig, de Bell X-1, bijgenaamd 'Glamorous Glennis' met zijn piloot Chuck Yeager. Het vliegtuigje taxiet achter een grote Vingerhoedskruid en start dan door, het bos in.
Als ik de Clematis bij de achterdeur onderzoek zie ik het nest met tenminste drie jongen die zich doodstil houden. Voor hun leven moet worden gevreesd, want het is niet zeker dat Chuck terugkomt met een bek vol groene rupsen. De kleine Yeagers zullen dan kreperen in hun hangar van gras en mos, verscholen in een plant die al in de rui is van deze warme lente.
Bell Aircraft Corporation zal waarschijnlijk niks uitkeren.

Maaltijd

2011-08-05T03:55:00.000-07:00

Het terras van het buurtcafé voldoet aan een primaire voorwaarde: een weids uitzicht. Achter een rij platanen ligt flauw naar beneden hellend boerenland. Helgroen, pasgemaaid weiland en donkerbruine akkers met ontluikende maïs. Aan de horizon een bosrand met zware populieren. De boerderij in de verte is nieuw en stijlloos, erachter staat de oude - met stijl, maar verveloos - naast een grote schuur met veel witte kippen die heen en weer fladderen en dribbelen. Boven het tafereel een onweersachtige bewolking waar de zon af en toe doorheen komt. Vlak langs het terras loopt een B-weg, een bühne met verrassingen, want je kunt niets aan zien komen. Een oude, keurige man komt een beetje onzeker langs lopen, het lijkt alsof hij op kunstbenen voortbeweegt. Wandelaars die lang smoezen over welk ijsje ze zullen nemen. Een traktor met bespuitingsapparaat erachter dat langzamer lijkt te gaan door zijn grote wielen.
Het eten wordt geserveerd op donkergroen plastic meubilair van de firma Hartman. Door de openstaande cafédeur kan ik het gesprek aan de bar enigszins volgen. Meerdere mannenstemmen en die van een vrouw - alle schor van het roken - hebben het over alles wat het geval is. Als het gaat over wie waar woont krijgt het een zeker abstractieniveau, er wordt een ruimtelijk inzicht vereist. Ze lijken opgelucht als het weer over dagelijkse dingen gaat, maar de vrouw heeft moeite met namen uit haar geheugen te diepen, blijkbaar is Korsakov daar al aan het slopen geweest.
De waardin draagt oorringen en glanzende zilveren gympen onder een groene broek, dezelfde kleur als het weiland en brengt mijn schotel.
De 'Boerenschnitzel' is enorm, de vorm doet me denken aan 'Pangea', het oercontinent op aarde. Ook de hoeveelheid frites mag er zijn en herinnert mij aan de vroegere benaming op de kaart: 'een bulte patat'.
Gesprek en smakelijke maaltijd vloeien ineen, bij het eten van Afrika vang ik berichten op over een familie waar alle meisjes lesbisch zouden zijn. Als ik met Eurazië bezig ben gaat het over luchtverfrissers op de wc. Tijdens het verslinden van Amerika is het gesprek gekomen op aambeien en endeldarm. Daar was bij iemand "veel van weggehaald, maar het was niet kwaadaardig". Deze zin loopt bijna synchroon met het leegeten van mijn bord dat trager verliep door de conversatie binnen die via de cafédeur mijn rechteroor bereikte.
Het opstaan en afrekenen is de aftiteling van deze onbetaalbare korte film.

'The Birds'

2011-08-05T03:54:00.000-07:00

Bij het in bed tv kijken in het holst van de nacht valt de stroom uit. Buiten zie ik dat de enige lantaarnpaal in de verte ook niet brandt, dus kan het geen kapotte zekering zijn. Met de zaklamp steek ik hier en daar wat waxinelichten aan en overdenk de situatie. Ik besluit de slaap proberen te vatten en als dat eindelijk gelukt is schrik ik wakker van een hard repeterend geluid.
Het is de televisie die weer in zijn stand-by gaat, het klinkt alsof iemand stuntelig twee losse stroomdraadeinden van duizenden volts aan elkaar knoopt. Het knetteren lijkt op dat van een automatisch wapen, waar militairen wel eens mee oefenen in het bos. De lampjes van de apparatuur gloeien geruststellend op, rood en groen, ik zak weer weg in een volgende slaap.
Weer word ik wakker, nu van een hard bonkend geluid buiten. Het zijn jonge kraaien die hun snavel oefenen op allerlei plekken van het huis. Ze hebben een serie aanvalskreten die klinken als: "één, twee, drie, vier!", oplopend in geluidssterkte. Van slapen komt niks meer, ze zijn door het dolle heen, het lijkt op een scène uit 'The Birds' van Hitchcock. Ik ga in de tegenaanval met handgeklap, verwensingen en het gooien van flinke kiezelstenen uit het grindpad. Eindelijk druipen ze af, net als in de film.
Als het helemaal licht is geworden zie ik dat uit het kelderraampje onder de slaapkamer een hele rand stopverf is weggebikt. Op een ander raam zit een gat in de sponning en zijn er sporen van hun snavels op de ruiten. Ook een spiegel die aan de buitenmuur hangt is bekrast. Het lijkt een serieuze aanval op het huis en zijn bewoners.
Met tang en ijzerdraad maak ik een vogelverschrikker uit een zwarte hark, een groen jack van Greenpeace, een gelige lampenkap als hoofd met daarop een Oranje Indianenhoofdtooi van het WK 2006. Als handen twee rode gummi (linker)handschoenen, een oude miskoop. Winnetou krijgt een strategische plek om zijn werk te doen.

Later op de dag zie ik bij een tankstation een champagnekleurige Austin Healy 3000 staan, eenzelfde auto als in 'The Birds'. De linnen kap is gesloten, ik kan de mensen niet goed zien, maar misschien zijn het Rod Taylor en Tippi Hedren, eeuwig op de vlucht voor vogelachtigen.
Thuiskomend zie ik de kraaien nog net weghippen bij het opperhoofd, ze zijn niet onder de indruk van deze roodhuid met twee linkerhanden. De stilte is dreigend.

Pegaso

2011-08-05T03:53:00.000-07:00

Zondagmiddag wordt begonnen met een bezoek aan 'Supermoto' races, een Franse uitvinding. Op het industrieterrein is een circuit uitgezet over straten met weidevogelnamen. De 'motards', komen via de Fuutstraat naar de start, die wordt ook voorafgegaan door een snerpend fluitje.
Supermoto's zijn motocrossmachines met (gladde) wegbanden, de bochtentechniek is dezelfde: met een gestrekt been er glijdend doorheen.
Het grote werk met zware motoren wordt voorafgegaan door de Pitbike-klasse, kleine motoren met kleine wielen en kleine coureurs. Voor mijn neus raakt er een de strobalen en klapt op het wegdek. Hij hinkt naar de kant en trekt zijn laars uit, ik zie dat hij pijn heeft. De EHBO-ers zijn er snel bij en onderzoeken hem. De pijn blijft, even lijkt het alsof hij duimzuigt. Het leek maar een grote jongen in dat stoere pak en die helm. In de zware klasse heeft een rijder rondenlang een groot stuk wit plastic aan zijn voetsteun hangen, het lijkt steeds alsof hij een lege bruidsjurk achter zich aan sleurt, hij rijdt op een Aprilia 'Pegaso'.
De deelnemers hebben een bepaalde hondensmaak: de Engelse bulldog zie ik hier en daar aangelijnd bij de motorhomes en ik meen ook een verboden vechthond te zien.
Als ik denk genoeg van de sfeer geproefd te hebben ga ik naar het volgende evenement: de opening van een beeldende kunst-tentoonstelling.
Het contrast is groot, beschaafd pratende dames en heren die zich laven aan beschaafde kunst. De toespraak is van een heuse dichteres met landelijke bekendheid, het lijkt bijna een droom in deze galerie tussen de weilanden. Als toegift ze leest ze nog voor uit haar bundel Alle Gedichten. Ze mengt zich nauwelijks onder de gasten, veel 'localo's' zoals ik. Na een poos lijkt ze onopgemerkt verdwenen in het niets, een slanke gestalte op spraakmakende schoenen, alle dames hebben het daarover. Mogelijk is ze met haar bundel achterop genomen als bruid door een 'motard' op een 'Pegaso', een passend einde van deze middag in mei.

Reeënleed

2011-08-05T03:51:00.000-07:00

Deze mensenschuwe dieren, door bezoekers steevast herten genoemd, komen soms op het erf om iets uit de tuin te gaan eten. Of te zonnen op het tuinpad, zoals ik eens dacht. Het was wel vreemd dat het beest bleef liggen, terwijl ik er vlak langs liep en het me wat glazig aankeek. De volgende dag lag het er nog, maar toen was het dood. Met moeite kreeg ik het lijk in de kruiwagen en ging het wegbrengen, dieper het bos in, waar zijn 'predatoren' het wel zouden vinden volgens de boswachter. Al kruiend zocht ik de betekenis van dat woord, was het een film met Arnold Schwarzenegger?
Bij de afslag het bos in stond een ouder echtpaar te pauzeren in hun Pieterpad-wandeling. Ze toonden geen belangstelling voor mij en mijn vreemde lading, de vrouw ging gewoon door met praten in haar mobieltje, de man keek mij wezenloos aan. Toen ik niet meer verder kon in de varens kiepte ik het ree in een kuil, waarna ik het toedekte met bladeren bij wijze van begrafenis.

Een ander ree is gestorven in de houtwal bij het huis en veroorzaakt in de heersende warmte een ondraaglijke stank. Ik bel de gemeente om het kadaver te verwijderen, maar ze vinden het mijn probleem en gaan er niks aan doen, tot mijn ergernis.
Ze raden mij aan het te begraven, maar dat lukt slechts half vanwege de boomwortels die uit het zand steken naast de poten van het dier.
De volgende dag is het al weer uitgegraven en nu half opgegeten. Tenslotte ligt er alleen nog een ribbenkast vol kleine grijze torretjes, die volgens een natuurkenner 'doodgravertjes' heten. Zij knagen de botten helemaal kaal.

De hittegolf maakt het slapen in huis ondraaglijk en ik besluit in de open kapschuur te overnachten. Een opklapbed wordt voorzien van een klamboe tegen de bloeddorstige muggen en tevreden staar ik naar de sterren, hoor een reiger schreeuwen, een uil krassen en hoest nog eens van de smog voor ik in slaap zal vallen.
Wegdommelend hoor ik nog vaag aan de andere kant van de houten wand geritsel, een kuch en een zachte plof op de grond. De volgende ochtend zie ik de kuil in de bladeren waar het ree kennelijk al dagen slaapt.

'Schwannstein'

2011-08-05T03:50:00.000-07:00

Over het in oorsprong Duitse riviertje de Berkel heb ik op een maandagavond in augustus uitzicht op de dreigende wolken in het noorden.
Ik kijk omhoog en probeer de kopstem van de doofblinde vrouw uit de film "In het land van stilte en duisternis" van Werner Herzog te imiteren: "... wenn die himmlische Luft durch deine Seele weht, (als ik het goed citeer), wenn - eigen aanvulling - die Schwalben über das Wasser fliegen (het zijn spreeuwen) und die Wolken in der Ferne drohen mit mehr Wasser." De grote zwaan achter het hek kijkt mij bevreemd aan met haar rechteroog, klaar om een klap uit te delen met een van haar vleugels, ze heeft jongen.
Een waterhoentje komt voorbij, het beweegt zoals mensen doen wanneer ze op de fiets tegen de wind in trappen, nek en kop gaan heen en weer om die beentjes onder water kracht te geven. Het onweert in de verte.
De spreeuwen komen weer langs, en door hen en de donder moet ik denken aan het formatievliegen bij luchtvaartshows en het ongeluk bij Rammstein, destijds. Een klap, een rollende vuurbol en plotseling doden en zwaargewonden.
De Scandinavische wind is lauw, de Berkel staat hoog door de zware regenval, in het nabije kasteel brandt wat licht.
Altijd vraag ik mij af welke geheime boodschappen er verborgen zitten in wolkenflarden, ik kan ze niet duiden. Ze zijn ook te zien als zware 'rolwolken' op de prenten van Dürer, maar de code is niet te breken, ik tast in het duister, als een doofblinde.
Achter mij maakt de zwaan een spetterende noodlanding.
"Schwannstein", mompel ik.

Stroper

2011-08-05T03:48:00.000-07:00

In de motorzaak is het druk, vanwege het mooie weer. De klant vóór mij is een man op jaren, maar vitaal.
De gladde achterband op zijn machine zou hem een bekeuring kosten en daar heeft hij er al genoeg van gehad in zijn leven zegt hij, ik proef de kwajongen in hem.
De motor is gekocht bij een andere handelaar die hij liet meebetalen aan een paar nieuwe uitlaten en dat lijkt me knap; wegkomen met een goeie deal in deze sector. De proefrit destijds ging via Borculo tot Beltrum, een mooi stuurweggetje. "Andersom niet", beweert hij, " dan liggen die bochten verkeerd!". In deze bochten werd de motor o.k. bevonden.
Ondertussen krijg ik de bestelde accu in handen gedrukt door de jongste monteur, een ernstig kijkende jongen die nog te jong lijkt voor het motorrijbewijs, maar al routineus is in zijn handelingen.
De man is van bouwjaar 1930 en haalde zijn rijbewijs in 1950, ik kwam toen net kijken. Sindsdien heeft hij vele motoren gehad, als hij ze allemaal bewaard had zou hij een mooie collectie hebben en een aardig kapitaal. Nu heeft hij drie oude trekkers en de motor om trekkertochten te escorteren. Maar ooit had hij er een waarmee hij ging stropen. Behalve zijn laarzen droeg hij dan ouderwetse beenkappen, joeg de konijnen op en gaf ze al rijdend een doodschop, een mij onbekende techniek van stropen. Dat waren nog eens tijden, toen waren er nog konijnen. Nu niet meer, want de overheid laat volgens hem de vos zijn gang gaan en dat is de grootste boosdoener. Ook kraaien en marters zijn konijnenkillers, marters drinken het bloed op en kraaien pikken de ogen uit, zodat de jonge konijnen blind ronddwalen op dezelfde plek, waar de kraai ze een of meer dagen later kan vinden wanneer hij honger heeft.
Het stropen werd hem lastig gemaakt door 'de vliegende brigade' zoals hij ze noemt, agenten die gespecialiseerd waren in stropers vangen. Eens zag hij ze in een droge sloot op de loer liggen. Hij deed alsof hij niets merkte maar maakte een paar kaartjes met schietrozen vast aan het prikkeldraad achter hun. Daarna gaf hij jongens die met hem mee waren een windbuks en de opdracht om over de agenten in de sloot heen op de kaartjes te schieten, dikke pret heeft hij er nu nog om. Het lijkt me sterk, maar goed.
De nieuwe band is nu gemonteerd en de man gaat - zo zegt hij - "de tietjes er af rijden", de dunne stukjes rubber die de gietmal achterlaat op het loopvlak. Hij start de zware V-twin en brult weg, De monteurs kijken hem na en elkaar aan met gekrulde mondhoeken. "Oe-oe-rendsterk" neurie ik zachtjes voor mij heen.

Horkvrij

2011-08-05T03:47:00.000-07:00

Onderweg in de auto begint het al: de medemens gelijkt een hork, in allerlei gedaanten, meest oudere mannen in te grote auto’s, waarin ze hun gelijk willen halen. Misprijzen spreekt uit hun neerkijken op alle lagere weggebruikers, zoals ik.
Ze rijden tegen de as van de weg, snijden je bocht af en pikken je
parkeerplaats in. In de supermarkt word ik gehinderd door een gepensioneerde vertegenwoordiger in een zandkleurig jack, in gedachten hoor ik zijn snelle babbel en ik ruik zijn te sterke aftershave. Even verder een vrouw van in de zestig met een
rokershuid en een mond waaruit elk ogenblik iets scherps kan komen, een verbale straatvechter. Ze is met een wat jongere, snordragende man die flirt met een winkelmeisje. Plotseling valt een flesje sap te pletter uit de handen van het meisje, het plagend commentaar van een collega: “Kun je niet uitkijken?!” De vrouw roept met een rauwe rookstem: “Nee hoor, ze keek naar Sjon!”. John lacht gevleid in zijn leren jasje.
Bij de kassa word ik opgeduwd door iemand met minder boodschappen, maar meer geldingsdrang. Als ik de winkelkar leeg in mijn auto zie ik dat een nors uitziende vrouw, alweer een zestiger, zich in haar auto naast de mijne probeert te wurmen, er is een deur tegen deur contact.
“Ik ben zo klaar met mijn boodschappen en zo weg” zeg ik tegen haar, maar er komt geen antwoord. Die Audi heeft ze niet zelf verdiend, denk ik hatelijk. Ik prent me haar kenteken in en speur naar krassen op mijn auto, tevergeefs.
Bij het wegrijden twijfel ik of iemand die net zijn lege flessen gedumpt heeft voorrang moet verlenen. Ik doe het niet, vanwege diens te grote auto en ga mijn gelijk halen: ik scheur naar huis over de plattelandsweggetjes, de auto krijgt een zware rookstem en de banden piepen asthmatisch. Als ik uitstap zingen de vogels en tikt het motorblok zachtjes de maat in deze horkvrije ruimte.

Politiek

2011-08-05T03:44:00.000-07:00

Al jaren ben ik van plan eens een gemeenteraadsvergadering mee te maken.
Op deze kille februari-avond is het zover, ik drentel wat bij het gemeentehuis van L. en wacht op een politieke vriend, tot ik naar binnen gepraat word door een dame die vermoedt dat ik in de raadszaal moet zijn. Zij lijkt op een lerares handenarbeid en schenkt me een kop koffie in, ze is misschien ambtenaar. De zaal is oud, maar in lichte tinten geschilderd, de enige opsmuk bestaat uit wandkleden met de gemeentewapens, want de gemeente L. is onlangs gefuseerd met de die van G. Daarmee ontstonden plannen voor een nieuw gemeentehuis, in afwachting daarvan pendelt men heen en weer tussen de oude lokaties. Ooit was ik politiek geëngageerd en las ik de Groene Amsterdammer en de Nieuwe Linie, dacht in een onbewaakt ogenblik zelfs even politicologie te willen studeren. De verbeelding kwam aan de macht, ook bij mij. Sinds een jaar ben ik weer lid van een politieke partij, want ik vind nu dat zoiets eigenlijk hoort. De burgemeester heet Spekschoor en zit voor. Rechts van hem zitten de fracties van PvdA en VVD. De woordvoerder van de PvdA is een schrale man, die zijn betoog telkens begint met veel eehh’s, zodat je denkt dat hij heeft zitten suffen. Bij de VVD doet een weldoorvoede man met een fors plaatselijk accent meestal het woord, de rest - een wat ouder gezelschap - zit er bedaard bij. Na de opening zet de vergadering zich in beweging, een beetje zoals de boot in de Fellini-film E la nave va, hij deint op een neer, maar komt niet van zijn plaats. Ik leer het verschil kennen tussen agendapunten en hamerstukken en hoor de discussie over de verschillende moties aan.Tegenover de burgemeester zitten de wethouders, die regelmatig moeten vertellen hoe het erbij staat, soms gesteund door hun ambtenaren die op de tribune zitten. Die tribune bestaat uit extra stoelen achterin en langs de wand, alsmede een perstafel. Daar zit geen type in regenjas en gleufhoed met daarin geklemd potlood, maar een slungelige jongeman in een sweater met de naam van een popgroep erop. Af en toe word ik bijgepraat door mijn politieke vriend, die actief is voor de SP. Hij hoort hier werkelijk dingen, want weet wat er borrelt en gist in het lokale leven. De woordvoerder van mijn bloedgroep Groen Links is een rossige vijftiger met een lange baard en een scherpe toon, waarachter ik een opvliegend karakter vermoed. Zijn partijgenote zit er wat gelaten bij en zou in het dagelijks leven een reformwinkel kunnen drijven. Het CDA bestaat uit een gezette dame met een steil getoupeerd kapsel, een oudere ex-onderwijzer, een jonge man zonder plaatselijk accent en een die dat wel heeft. Gemeentebelangen bestaat uit heren met typisch plaatselijke namen en een snordragende zestiger met de prachtige naam De La Paz Vliegenthart, die graag de nadruk legt op de juridische aspecten van een en ander en vermoedelijk daarin geschoold is. Het lijkt erop dat de belangrijkste zaken op de agenda, snode plannen van een projectontwikkelaar, uiteindelijk ter toetsing voor de rechter zullen komen. De wethouder volgt de wet, de raadsleden moeten tandenknarsend toezien hoe de de dingen toch gaan lopen zoals ze het niet gewild hebben. Het is duidelijk; niet de verbeelding maar het kapitaal is (weer) aan de macht. Buiten praat ik nog wat na met mijn politieke vriend en vraagt de gemeentedame in het voorbijgaan of het interessant was. “Ja ja, heel interessant", is mijn antwoord, maar vermoedelijk hebben we een verschillende beleving van deze virtuele bootreis.

Boekenmarkt

2011-08-05T03:42:00.000-07:00

Een zware, rossige zestiger met gelaatstrekken van het Oude Volk vraagt bij een handelaar naar een schoolboek van het ULO.
De man vertelt ongevraagd dat zijn vader na de oorlog alles wat Duits was verbrand heeft en er klinkt spijt in zijn stem over die onherstelbare daad, waarmee hij zijn zoon de pas tot meerdere kennis heeft afgesneden.
Hoe dat boek heet, wil de handelaar weten.
"Levend Duits" antwoordt de man, zonder een spoor van ironie.

Een gebruinde magere man met een zware Zuidhollandse tongval is gekleed in korte broek en een donker hemd met zweetvlekken. Zenuwachtig informeert hij met een schelle stem bij alle boekenkraampjes of ze 'Het Wespennest' van Putrisija Kornwel hebben. Alles bezit hij van deze schrijfster, behalve dit. Uit mijn ooghoeken zie ik hem op zijn sandalen voortfladderen over de markt. Hij lijkt vastbesloten zijn doel te bereiken, desnoods in Lands End.

'Russiese Essef' heet de science fiction omnibus uit 1970. De oudere jongens achter de kraam hebben een gesprek over computerprogrammering, wat me niet verwondert. De ene is modern morsig gekleed, de ander draagt een net, keurig gestreken 'overhemd' en woont misschien nog bij zijn moeder. Steeds wil ik vragen of ze ook denken dat premier Balkenende een 'peul' is, maar het lijkt me een te wilde gespreksdraai voor een onbekende klant om naar 'The invasion of the bodysnatchers' te verwijzen.

Drie mannen met een kraampje voeren een zeer geestig gesprek over theologie waarbij het Woord als een voetbal wordt rondgespeeld op het hele speelveld van geloof en bijgeloof. Ze worden even onderbroken in hun dribbels en schijnbewegingen door een nerdachtige jongeman die iets speciaals zoekt: ansichtkaarten met afbeeldingen van auto's met Nederlandse kentekens. "Jaaaaah!" roept er een, " voor of na 1978?"*. Gegrinnik volgt en de nerd manouvreert zijn schaamte als een gammel Dafje onhandig verder langs de kraam.

*Het jaar waarin de blauwe ondergrond veranderde in een gele

Maandag

2011-08-05T03:41:00.000-07:00

Op deze dinsdagochtend passeer ik in de auto één van de broers Maandag, kuierend met zijn oude stramme hond. Ik wijk ver uit voor het beest met een blauwe glans in zijn waterige ogen. Iets achter hem zijn baas, kalend en met een droefgeestige uitdrukking op zijn gezicht, eveneens met waterige ogen. Hij heeft een sigaret in zijn vingers die hij wat precieus vasthoudt. De broers wonen in een wat vervallen boerderij aan een drukke doorgaande weg bij een rotonde. In het donker schijnen de auto's in hun huiskamer waar ze tegenover elkaar zitten aan de tafel met ouderwetse lampenkap, de ontmoeting van de moderne en de voorbije tijd. Het is niet erg duidelijk waar ze van leven, het taartpuntvormige stuk grond bij de boerderij lijkt te weinig om van te kunnen bestaan. Ze waren geregelde bezoekers van café-restaurant Het Jachthuis, voordat het sjiek werd. Het was er een beetje morsig en de gelagkamer stond vol met prullaria, een groene canapé met een scheur in het skai en in het hertengewei hing een sprietantenne hing voor de tv-ontvangst. Meestal zat aan een tafeltje bij de ingang een gemelijk uitziende oudere vrouw zwijgend sherry te drinken; een tante van de waard. En een Maandag aan de tap met een glaasje jenever en een pils, een zogenaamde 'kopstoot', ook wel 'motor met zijspan' genoemd. Soms werd er tv gekeken, maar dat was geen pretje vanwege het signaal uit het gewei. Daarom werd er vooral gezwegen, een mooi contrast met het binnendringende lawaai van het langskomende verkeer.

In alle seizoenen zie ik er wel één onderweg. Op de fiets met een jute-tas aan het stuur en traag malende gele klompen. Het kan ook dezelfde zijn, want ik kan ze niet uit elkaar houden. Ze zien er altijd eender uit: maandag, dinsdag en de rest van de dagen in de week.

'Date'

2011-08-05T03:40:00.000-07:00

Het terras van het hotel-restaurant is gevuld met meest oudere, zwijgende echtparen die uitkijken over een opgebroken straat. De riolering is hier grondig aangepakt, de onderste steen is bovengekomen, zij het met een luchtje.
Het dienstertje is nog in haar lente, maar al zwanger. Haar professionele glimlach plooit zich verkrampt in haar gezicht, ze zal blij zijn die straks op te kunnen bergen. Met het Belgische bier smaakt het hier opeens naar buitenland, samen met de kasseien en de latrinelucht. Alleen een Stella Artois reclame op het pand aan de overkant ontbreekt nog.
Het is hier trouwens helemaal Amstel inclusief parasols en verlichting, Hollandser kan het niet.
Een oudere man en vrouw komen aan een tafel naast mij zitten. Ik zie een forse boezem onder een sproetig brildragend gezicht en ook de man is brildragend, tevens sandalend. De vrouw kwekt er met haar rookstem op los alsof ze met een vriendin zit, maar ik begrijp dat het hier gaat om een date. Ze heeft het kefferige acccent van Zutphenaren, de man spreekt zachter met een beschaafde stem. Ze is overal te dik, maar vroeger niet: "... ik heb eigenlijk helemaal niet van die dikke bill'n" vertrouwt ze hem iets te hard toe. Ik vraag me af of dat straks in dit hotel aan een dorpsstraat onderzocht gaat worden.
Er wordt flink gegeten aan de tafels, ook de toetjes gaan erin als koek. De zwijgende echtparen komen alleen aan hun borden tot leven, verder lijkt de spanning van hun 'date' er al lang uit te zijn. Uit de straat komt weer een bedenkelijke geur, het riool is slechts provisorisch hersteld. De zintuigen komen in verwarring: tafelen in de stank, zo moet het geweest zijn in de Middeleeuwen. De klok van de Waterstaatskerk slaat acht, het is tijd om op te breken.
Het is nog steeds zomer, 23 graden, 15 april 2007.

Emigratie

2011-08-05T03:38:00.000-07:00

Mijn ouders bezaten twee boeken. Het ene ging over het regionaal verzet in WO II en het andere over emigratie. Het had een groen hard omslag, met als opdruk een tractor, gepreegd en in goudopdruk. Zo'n tractor had ik als kind nog nooit gezien, eentje met rupsbanden.
Misschien was het boek een cadeau van de overheid, mensen werden na de oorlog gestimuleerd om weg te gaan uit Nederland waar te veel mensen zouden wonen en te weinig werk was.
Ik geloof dat het een roman was over Nederlanders die naar Canada gingen, voorgoed. Ik probeerde erin te lezen, maar begreep er niets van.
Op verjaardagen kwam het onderwerp ter sprake en werd er hoofdschuddend over gedaan: Wat moet je in een vreemd land en zo ver weg? Niemand in de kring kon Engels en mijn vader zette vaak in met de eerste regel van 'Trees heeft een Canadees', maar dan had hij al een borrel op.
De emigranten werden als onverantwoordelijke avonturiers gezien en ze moesten niet denken dat wij - de achterblijvers - hen kwamen opzoeken.
De mensen met emigratieplannen werden snobs gevonden en kwamen uit families die toch al met een scheef oog bekeken werden: import, intellectueel en andere vermeende gebreken.
Soms zag ik iemand uit zo'n familie en probeerde ik te ontdekken wat er vreemd aan hun was, zonder resultaat. Als je dan hoorde dat het hun goed ging vond men dat maar betrekkelijk. Want het was nergens zo aangenaam als in deze streek, waar iedereen elkaar kende, elke boerderij een naam had, de bewoners behalve naam ook bijnaam en je elkaar topologische raadsels gaf over wie waar woonde, wee degene die zich zo'n mentale kaart van het gebied niet kon voorstellen. Het spel werd met grote overgave gespeeld, uit liefde voor de streek en zijn eigenaardige mensen.
Neen, mijn ouders zouden daar niet weggaan. Nooit. Never.

Voeten

2011-08-05T03:22:00.000-07:00

In een verhaal van Isaac Bashevis Singer probeert een demon de vrome rabbi van het dorpje Tisjevitz tot ijdele, dus slechte gedachten te brengen. De rabbi is onder de de indruk van de tekens die de demon geeft, maar aarzelt tenslotte en vraagt hem: “Laat mij uw voeten eens zien!” Daarop is de demon ontmaskerd, het is de enige plaats waar zijn lichaam hem kan verraden. De rabbi verjaagt hem en hij is gedoemd ten eeuwigen dage in het onbeduidende Poolse dorp te blijven.

Op de begrafenis van de dominee trok een vrij jonge vrouw de aandacht door haar kleding en gedrag. Ze liep of stond steeds dicht bij de baar en zocht vaak oogcontact met de andere aanwezigen, alsof ze een van de belangrijkste rouwenden was. Ze werd genegeerd, vooral door de weduwe en haar familie.
Toch hield ze vol, tot op de begraafplaats waar ik haar hele gestalte kon zien.
Een malse vrouw, die trots op haar Jan Jansen pumps voortstapte.
De schoenen hadden geen hak, de zool moest haar dragen en zo leek het of ze op haar tenen liep. Ze waren van rood leer, ik wist het zeker: zij is de duivel.
Later hoorde ik dat bij de dominee brieven gevonden waren, waarin hij (niet door zijn eigen vrouw) aangesproken werd met “Mijn schaapje”.
Hij was in het geheel niet van plan geweest zijn demon te verjagen en verkoos het met haar te zijn in ‘grazige weiden’ op deze aarde.

Begrafenis

2011-08-05T03:21:00.000-07:00

De begrafenis van mijn vader voltrok zich op een winterse dag na de Kerst. De lucht was loodgrijs, bij het graf heerste een drukkend zwijgen. Niemand kon woorden vinden voor deze beklagenswaardige dode, misschien ook omdat men collectief de ziekte kanker vreest. Het woord wordt hier liever niet uitgesproken, als ware het een godslastering.
Ook ik zweeg, zoals mijn vader het mij geleerd had.
Als hij duidelijk zat te piekeren en mijn moeder vroeg of er wat was zei hij: "Ach, wat za'k zeggen" en verviel weer in zijn zwijgen.
Wanneer hij thuis kwam van een begrafenis maakte hij zich vrolijk over de obligate tekst van de doodgraver bij het graf: "Is er nog iemand die het woord wenscht?", uitgesproken in de oude spelling. Mijn vader was wel de laatste die het zou willen, laat staan durven.
Toen de kist was gezakt zette de stoet zich langzaam in beweging voor de terugweg naar koffie en broodjes. De mensen begonnen wat te murmelen.
Opeens zei een wat oudere, verbeten uitziende vrouw tegen mij: "Zoo, now stoa iej veuran!".
Ik zweeg toch al, maar nu verbluft.
Ze heeft gelijk, dacht ik, maar wat heb ik daaraan?
En misschien zal mijn oudere zus wel de twijfelachtige eer krijgen...
Wie was zij?, denk ik nu. Helderziende? Profetes? Een engel?
Of de vrouw van de doodgraver die zich kwam wreken op de spotlust van mijn vader?
De stoet trok verder en het begon te sneeuwen, het zwijgen was kristal geworden.

Warme hand

2011-08-05T03:20:00.000-07:00

Al een tijdje woon ik op deze boerderij annex atelier, maar mijn ooms willen nu wel eens zien waar ik terchtgekomen ben na mijn jaren in Arnhem, in hun ogen de grote stad en 'Aarum' genoemd.
Het geschikte moment is gekomen, een koude zondagmiddag.

Eenzelfde middag zoals ik die vaak in verveling doorbracht op hun boerderij, waar alleen beesten waren, geen boeken.
Aan het eind van zo'n middag werd 'veruur' gehouden, dat was een broodmaaltijd om vier uur, want tegen zessen moesten de koeien weer gemolken worden.
Toen ik eens gedachteloos mijn boterham smeerde zei mijn oma plotseling: "Ij mot er niet kloar botter op doen!". Ik schrok en antwoordde dat ik er ook 'nägelholt'* op wilde leggen.
Er werd smakelijk gelachen om deze onbedoelde gevatheid die de ernst van de maaltijd doorbrak.
Want er werd veel gezwegen aan tafel, het leek wel goud, die stilte tussen de zinnen waarin men elkaar beleefd aan het woord liet. Zo'n bezoek werd toen altijd afgerond met het schrapen van kelen en stoelpoten over de betegelde vloer en men ging weer naar huis, na eerst even gewaterd te hebben tegen boom of schuur.

De ooms komen eraan in hun beige Opel Kadett en stappen wat stram uit, mompelen een groet maar gaan eerst een plas doen tegen het schuurtje, tevens atelier. Het was tenslotte drie kwartier rijden voor hun blaas in een hard afgeveerde auto.
De een draagt leren pantoffels, de ander heeft ze met ruitjes. Er komt een zware sigarenwalm mee uit de Kadett. Ze knopen hun gulp dicht, er wordt gekucht, wat rondgekeken en in het gras gespuugd. Daarna krijg ik een warme hand.

* gezouten, gedroogd rundvlees

Aardappeleters

2011-08-05T03:19:00.000-07:00

Altijd als mijn vader langskwam stelde hij dezelfde vraag: "He'j nog eerpels?".
Hij kon zich niet voorstellen dat je met spaghetti of rijst ook in leven kon blijven, de aardappel moest, elke dag. Terugdenkend zie ik hem kwistig strooien op de verse, ingekuilde aardappels met een wit poeder tegen het kienen, Aldrin heette het. Ergens in mijn lichaam moet een flinke hoeveelheid van dat DDT-achtige middel zitten. Intussen aten wij gewoon door van de oude voorraad, want die moest eerst op.

In de lauwe septemberavond zit een boerenfamilie aan de koffie op de rand van een akkertje. Ze kijken een beetje voor zich uit, een echt gesprek lijkt er niet gaande. Het werk zit er op, de aardappels zijn gerooid en geraapt.
Het lijkt een voorstelling van de Vlaamse schilder Permeke, dezelfde grauwe kleuren en groezeligheid van de plompe personages. Eén valt mij op, een vervaarlijke, dikke, schortdragende vrouw die met haar mollige armen gekruist wat scheef tegen een kar geleund staat. Zij is meester van de situatie door het schenken van koffie en koek aan de 'arbeiders'.
Terwijl ik voorbij fiets op het klinkerweggetje steek ik routineus een vingertje op, als teken van begroeting en 'goed volk'. Ze beweegt zich niet, maar ik zie het wit van haar achterdochtig meedraaiende ogen oplichten in de avondzon. Ook hier is zij superieur: zij heeft aardappels, ik niet.

Dovemansoor

2011-08-05T03:17:00.000-07:00

Sinds een paar dagen ben ik wat doof aan mijn rechteroor. Het voelt alsof de gehoorgang verstopt zit of zou het de buis van Eustachius zijn? Er zit doofheid in de familie, dus ga ik maar naar de dokter en trotseer de harde bank en het wachten. De stilte wordt af en toe onderbroken door het angstaanjagend gegier van een ouderwetse naaldprinter.
Er komt een welgeschapen jong ding binnen, een artsenbezoekster met medische kussens. Ze wil naar het toilet, maar dat is er niet volgens de assistente (!?). We zijn hier allebei verwonderd over en verbijten ons lot, zij haar blaas en ik mijn oor.
Eindelijk wordt ik door Jorrit (ja, een arts kan zo heten) geroepen en onderzoekt hij mijn klacht door middel van proeven met een stemvork. De stemvork ligt begraven onder een stapel paperassen, vlak bij een te grote bloempot en twee houten 'blokfluiten' om een zwangerschap te beluisteren.
Zijn test wordt bedorven door het gekners van een kruiwagen over het grint onder het raam van de wachtkamer. Jorrit besluit dat ik even naar een specialist moet en ik ga weer naar de harde bank, terwijl hij een verwijsbrief schrijft.
De artsenbezoekster is nu in gesprek met een collega, een late vijftiger in kostuum met lichte sokken en sandaaleuze schoenen van het soort dat een handelsreiger zo beklagenswaardig maakt. Het jonge ding kwekt honderduit en hij luistert met een milde gezichtsuitdrukking, hij zit al langer in het vak.
De arts komt terug met de brief en weer buiten kijk ik even bewonderend naar een zwarte Alfa Romeo die vermoedelijk van de kussenverkoopster is.
Ik acht haar kansloos, want Jorrit heeft de laatste jaren alleen fax en computer nieuw aangeschaft, vermoedelijk onder bedreiging door gorilla's van Dell.

De bron

2011-08-05T03:16:00.000-07:00

Nabij Winterswijk ontspringt de Slinge. Zij is daar een kleine beek die meandert tussen afgekalfde oevers waar beuken zich nog net vast kunnen houden, terwijl hun wortels al bloot liggen.
Hier en daar zijn de oevers een beetje versterkt, kennelijk is het soms een kolkende watermassa, nauwelijks voor te stellen op deze zoele middag eind september. Je moet al wandelend of fietsend opletten, voor je het weet ben je "aan de gunne kante", zoals ze hier zeggen, vroeger een beladen begrip.
De fietsers die we tegenkomen zeggen blijmoedig "Gutentag", de oorlog is alweer lang geleden, hun taal is hier niet meer zo pijnlijk. Op de landkaart staat een spreng getekend die precies bij de vette stippellijn ophoudt, de bron van de cartograaf wist het kennelijk ook niet meer of kende zijn grenzen.
Hier ergens in 'Bekendelle' moet de letterlijk ondergedoken vader van een vriendin zich in het water hebben schuil gehouden voor de zware stap van een Duitse patrouille, ademend door een rietje, net als James Bond in Dr. No.
De beek wekte vroeger waterkracht op voor de molen van een bakkerij, nu restaurant geworden met een idyllisch terras.
Het ruikt er naar gevallen populierenblad en de naderende herfst.
Een dienstertje van het restaurant krijgt complimenten voor haar Engels van twee toffe Amerikanen, maar ze wuift die weg en zegt koket: "My German is better".
Het lijkt bijna vanzelfsprekend als je zo dicht bij de bron leeft..

Winterwandeling

2011-08-05T03:15:00.000-07:00

De schoenen voor deze wandeling maken mij circa drie cm langer, ze geven een Monster van Frankenstein-gevoel. Ik ben ook een rariteit in het landschap, wie gaat er op dinsdagmiddag eind november wandelen op deze weg in deze streek? Zelfs de honden op de boerenerven vinden het raar en zetten het op een janken en blaffen, Vlaamse gaaien krijsen akelig in de bomen die nog blad dragen. Vele konden de sneeuwlast niet meer torsen en verloren armen en benen of het leven, overal zijn nog sporen te zien van deze overweldiging.
Het ijsblauw van de kuilgrasverpakking past nu heel mooi bij de sneeuwlaag, een mij passerende pistache-groene VW-kever van het moderne type doet dat ook. Boven het land hangen dreigende wolkenluchten, grijzen en paarsgrijzen maken het nog dramatischer.
Na een uur gaans gooit het verkeerslawaai van de rondweg bij het stadje L. me terug in het leven van alledag: produktie, logistiek, winst. De sneeuwoverlast is alweer bedwongen, het leven gaat door, we kunnen niet bij de kachel blijven zitten.
In de tweedehandswinkel koop ik alle kroegverhalen van Carmiggelt en begeef me vervolgens zelf naar de kroeg. Er wordt gebiljart door ouwe jongens, kwinkslagen worden afgewisseld met eerbiedig kijken naar de prestaties van de ander.
Een ouder echtpaar komt aan de stamtafel zitten bij de baarddragende en pijprokende man die ik inspecteur Arglistig noem. Hij heeft een zware stem, waarmee hij levenswijsheden ten beste geeft over biljarten en ouder worden. De vrouw van het echtpaar zegt dat je goed op jezelf moet passen in dat proces en vindt trouwens dat ze altijd goed voor zichzelf gezorgd heeft. Ze trekt er een zelfvoldaan gezicht bij, het gezicht van de bezittende klasse. Ik breek op aan de stamtafel en schuif aan de leestafel met een tweede Berenburger.
In de krant staan mooie foto's van door de sneeuw geknakte elektriciteitsmasten, ik weet zeker dat die dingen constructief niet deugen en ben benieuwd wie dat kan uitleggen.
Als de deur weer open zwaait komt de Kunsthistorica die Alles Beter Weet binnen. Ook haar wandeling langs het riviertje was veel interessanter dan de mijne over het asfalt. Ik fantaseer een beetje baldadig over een volgende wandeling met een flacon sterke drank en een dop die ook vuurpijl is, om te seinen dat de fles leeg is. De Kunsthistorica zou hem zeker gebruiken, want ze lust hem graag.
Ik word bevrijd door A. en we gaan naar huis via de supermarkt waar drie Turkse ouwe jongens jolig boodschappen doen.
Zou er een Turkse Carmiggelt bestaan?

Bekering

2011-08-05T03:14:00.000-07:00

Na pagina 89 haakte ik af in 'Knielen op een bed violen', het personage Jozef Mieras begon me erg tegen te staan.
Ergens halverwege begon ik opnieuw te lezen en hield het vol.
Een paar hoofdstukken voor het einde legde ik het weg en vertelde A. dat ik bekeerd was tot Jan Siebelink.
Spottend zei ze dat ik dan beter bij de Oefenaars kon gaan wonen. Ik galmde: 'In het huis van mijn vader zijn vele kamers' en zo ging de schermutseling nog een tijdje door.
Ik hield het niet droog bij de laatste bladzijden, het is ook nog een 'tearjerker'. Die film zal een succes worden, daar wil ik wel een bedje violen op inzetten.
Velp wordt het Nederlandse Lourdes, er komt een Sievez-route met de psalmen op een MP-3 speler.
De Oefenaars zijn intrigerend, ze zijn radicaal, onthecht maar ook bang. Sievez is een angsthaas geworden door de dood van zijn konijn, het kan iedereen gebeuren.
Ik zie de streek waarin het speelt voor me en weet waar Lathum, Ijzerlo en Gendringen liggen.
Psalm 119 is de de bijnaam voor een lange rechte weg tussen Ruurlo en Zieuwent, die ik nooit in achtentachtig coupletten heb gedacht als ik hem moeizaam per fiets aflegde.
De sterfscene heb ik voorgelezen aan A., zo goed mogelijk de bezweringen van de Oefenaars imiterend.
Onbegrijpelijke volzinnen die een beetje aan professor Prwlytzkofski's waarschuwingen doen denken.
Misschien trekken er in deze oudejaarsnacht een aantal naar het huis van een stervende, die onvoorzichtig was met vuurwerk.
Hij heeft voorzeker een geweldig licht gezien en de Here heeft hem alvast met doofheid geslagen.

Sartre en Belmondo

2011-08-05T03:12:00.000-07:00

Jean Paul 1
Het hondje dat de twee te gebruinde jonge heren bij zich hadden was geheel zwart, 'un nègre', maar het kan ook een vrouwtje zijn geweest.
Ze bevestigden dat het een Franse Bulldog was, het beest loenste argwanend naar mij.
De oude eiken langs het pad bij kasteel Ampsen staken donker af tegen de 'magistrale, stralende zonsondergang', ik blijf dat uitroepen, hoewel het A. al lang moet vervelen, die kreet van Johnny de Selfkicker. Een andere kreet van hem zou mij even later te binnen schieten.
Op de terugweg wilde ik nog een ommetje, 'un détour' maken over de Nijkampsweg, waar de tijd net iets trager gaat en de zonsondergang nog beter te zien zou zijn. Ter hoogte van de boerderij met De Vrijgezel stond een VW Golf in de berm. "Het is Kolkman" zei ik tegen A., "die loert op het wild met zijn verrekijker". Maar toen we langs de Golf reden zag ik een wit, naakt vrouwenbeen omhoog steken achter het beslagen portierraampje en een heerschap leek zich in haar dijen te verdiepen.
A. mompelde iets over argeloos langsfietsende kinderen die hiervan getuige hadden kunnen zijn, maar ik was vooral geschokt over het verlies van de dromerige onschuld van 'mijn' Nijkampsweg. Ik moest weer denken aan de Selfkicker: "Kom nou eens klaar klootzak!, kom nou eens klaar klootzak!". En daarna aan Jean Paul Sartre, die na een nachtje stappen met studenten hun bekende dat hij "een zeer grote blanke hoer bereden had".
De zon ging onder en ik voelde me bijzonder...

Jean Paul 2
De Franse bulldog kwam van rechts, stond even stil en rende naar ons toe, om ons met z'n stompe snoet te besnuffelen. Zijn bazinnetje, wier gezicht ik vaag kende uit L., vertelde dat hij Billy heette. Ik zei dat we iemand kennen die zo'n hond een Jean Paul Sartre noemt, "als u weet wie dat is" voegde ik eraan toe, want ik zag haar een beetje glazig kijken uit haar eveneens wat uitpuilende ogen. Billy werd vaak aangevallen zei ze, want hij kan niet kwispelen met zijn staartstompje, wat door andere honden als vijandig uitgelegd wordt.
Hij zag er stoer en atletisch uit, brede schouders, wespentaille, stierenek.
Ik opperde dat het misschien leuk was hem naar Jean Paul Belmondo te noemen, maar ze weerde het af met te zeggen dat ze niet zo dol was op Frankrijk. De vier bolle ogen verdwenen weer in het bos. Belmondo en zijn liefje.

Verschrikkingen

2011-08-05T03:07:00.000-07:00

Aan het einde van een zomerdag met striemende regenbuien en rollende donder ga ik naar het stadje B., om een Irish Coffee te drinken, iets waar ik de hele week al zin in heb, mogelijk door de gelijkenis van het weer met dat in Ierland.
Het is koopavond en ik loop even de herenafdeling van een schoenenwinkel in, langs de nieuwe damesmode: lange punten, laarzen met riempjes op de kuiten, bontafzettingen, het lijkt wel of Nederland in Lapland ligt. "Verschrikkelijk" mompel ik.
Ik wandel de winkelstraat uit en zie steeds meer lege panden en stel vast dat B. 'Tote Hose' aan het worden is. Terwijl het zulke schilderachtige straatjes heeft en kanalen met waterlelies.
In een verlaten reisbureau hangt een verbleekt affiche van het Ötzital, daar waar de gelijknamige mummi gevonden is
Bij de kerk staat een herinneringssculptuur aan de Stormramp van 1925: een hulpeloos uitziend meisje met wat gebroken houtwerk erbij. Er vielen drie doden en een hond werd met hok en al de lucht in gezogen. De Ijselschilder Voerman heeft uit de verte de luchten van de cycloon gezien en vastgelegd in angstaanjagende oranjes en blauwzwarten.
In de plaatselijke boekhandel is een tafel uitgestald met weegschaal en ramsj, de prijs is per kilo. Ik vind een bundel Campert met 'Mallebrootjes' en een dikke pil over Menno ter Braak van Michiel Nieuwstadt. Het omslag is niet sterk, maar de titel is prachtig: 'De verschrikkingen van het denken'. De wijzer van de weegschaal blijft staan op 780 gram, bij het afrekenen kan ik niet nalaten te zeggen: "En nu maar hopen op een regenachtige dag!" De boekhandelaar grijnst en monkelt iets passends terug.
In het eetcafé kijk ik aan een tafeltje bij het raam tevreden naar de opgeklaarde avondlucht en de Irish Coffee.
"You can't hurry love", zingen de Supremes boven de bar.
Bij het weggaan stommel ik langs het tafeltje als een stramme oude boer. Of ben ik die al geworden zonder dat ik er erg in had?
Op de terugweg is de hemel hemels geworden, geel, goud en oranje strijken langs grijze wolkenstrepen in een bleekblauwe lucht, Voerman zou er ook lyrisch over geweest zijn.
Tegenover de Lochemse berg is men bezig met de opbouw van de jaarlijkse trekkertrekwedstrijden, zal ik eens zal gaan kijken naar dat vuurspuwend machinaal geweld? Of (alternatief) naar kasteel Nijenhuis gaan en daar in de tuin 'Torquato Tasso' gaan zien?
Thuis probeer ik het gewichtige promovendusproza van Nieuwstadt te begrijpen en krijg al snel hongergevoelens van deze Ter Braak-duider. Natuurlijk is het ook een handicap geen van de essays gelezen te hebben, snob die ik ben.
Mijn geploeter wordt verstoord door de kat die een muis binnen brengt. Ik vloek en tier, jaag de kat naar buiten en de muis op de deel. Dan ga ik naar bed, om verschrikkelijk te dromen.

Oudejaarsavond

2011-08-05T03:06:00.000-07:00

In de boerderij van de buren loopt een gang vanuit de deel tussen de woonkamer en slaapkamers naar de voordeur.
Er brandt een zwak peertje in een vaal lampenkapje.
De gang is al dagen versperd door een oude fiets op een standaard, die een onderdeel vormt van de bediening van 'het geschut'. De jongste van de drie broers trapt flink om de dynamo aan het achterwiel stroom te laten leveren voor de accu die dicht bij de voordeur staat. De accu levert via een bobine stroom voor de bougie die in een oude melkbus is geschroefd, deze staat wat schuin als een kanonsloop in de voortuin.
De oudste broer (het meesterbrein) mixt water en carbid in de melkbus en brengt de boel met een druk op de knop tot ontploffing. De middelste broer loopt steeds heen en weer om de deksel op te halen, die tientallen meters wordt weggeslingerd door de boomgaard achter de tuin.
De zware knallen zijn oorverdovend, maar oma, die wat dommelt in een rieten stoel naast de tv, hoort het geschut nauwelijks. Een van de broers vertelde mij een keer dat ze soms achter de tv kijkt om te zien waar die nieuwslezer toch vandaan komt.
Moeder maant de jongens er mee op te houden, maar ze heeft geen overwicht. Vader zit zwijgend naast de kachel godvergeten en vervaarlijk voor zich uit te kijken, een spoor tabakssap in een mondhoek. De Duitse herder gromt tegen mij, hij heeft de smaak te pakken na mij een keer gebeten te hebben.
De sfeer is koortsachtig, het is Oudejaarsavond en de knallen worden steeds heviger.
Het tocht verschrikkelijk in de gang, in de woonkamer brandt de houtkachel vergeefs en op de tafel staat een grote schaal met poffertjes koud te worden. De manschappen gunnen zich geen tijd om er van te eten, de vijand - het oude jaar - moet vanavond verslagen worden. De oude fiets kreunt, het dynamowieltje giert langs de band, gevolgd door een dreunende knal. De stilte tussen twee schoten wordt verbroken door kleine knalletjes van andere buren, ook met een carbidbus.
De broers schamperen over dat prutswerk en hun volgende knal overtreft weer de vorige.
Ik loop naar huis terug over het smalle paadje in het donker.
Vlak bij de keukendeur zwiep ik mijn aan een touwtje hangende 'slöttel' tegen de muur.
De druk van de bout in de buis met klappertjes doet deze ontbranden.
De knal haalt het bij lange niet die van carbidgas, maar is voldoende om mijn vader in woede te doen ontsteken.
"Verdommenan, schei der toch met uut!!", brult hij in het duister, terwijl ik de heerlijke kruitdampen opsnuif.

Geboortegrond

2011-08-05T03:05:00.000-07:00

Even was ik weer terug op geboortegrond: in de Gelderse Achterhoek, in het dan tijdelijk wereldbekende Varsseveld waar ik de wedstrijd Zuid-Korea-Duitsland ging zien op een groot videoscherm in het centrum van het dorp.
Als Hij verschijnt op het scherm naast de Laurentiuskerk gaat er een gejuich op, bij Rudi Völler klinkt telkens een boegeroep, wat toch een beetje pijnlijk moet zijn voor de WDR tv-ploeg die hier ook aanwezig is.
De met bussen aangevoerde Koreanen heffen regelmatig de kreet ’Hee Ding Gu’ aan, er wordt met in klompen gestoken handen geklapt en op trommels geroffeld. Het zijn geen verhitte hooligans maar keurige kantoormensen in rode T-shirts met de tekst ‘Be the Reds’
Naast mij op het terras zit een Koreaanse man met een slapend kind op schoot, terwijl het gejoel niet van de lucht is en herhaaldelijk een pro-Korea yell op de wijs van 'Yellow Submarine' gebruld wordt, afgewisseld met ‘Deutschland, Deutschland, alles ist vorbei’.
Volgens een omstander is de gekte groter dan bij Oranje, waarna iemand opmerkt dat de afknapper in dit geval kleiner zal zijn. Als het even spannend wordt gaat iemand voor mij op zijn stoel staan en als me dat te lang duurt, trek ik beleefd aan zijn shirtje, ik weet nu hoe dat moet.
Als onbegaafd voetbalknulletje bracht ik het op de voetbalvelden van Varsseveld niet verder dan rechtsback en herinner ik mij slechts de naam van de trainer: Jan Knal, maar dat zal zijn bijnaam geweest zijn. Op een zaterdag met Maartse buien kwam ik verregend en tevergeefs op het voetbalveld van een nabijgelegen plaats. Was de wedstrijd afgelast? Had ik iets verkeerd begrepen? Hoe dan ook: op die dag verdween mijn voetbalinteresse, die alleen bij EK’s en WK’s opleeft.
Dat is niet het geval bij een ex-klasgenoot, die er alleen zit omdat zijn vrouw het leuk vindt en er een genoegen in schept te herhalen dat ‘er geen bal aan is’.
Ondertussen vloeit het bier en in de pauze worden hits als ‘Guus kom noar huus’ en ‘Oerend hard’ gedraaid. Het mag allemaal niet baten want het Duitse doelpunt valt en er gaat een diepe zucht van teleurstelling door de toeschouwers.
Als de wedstrijd voorbij is gaan de gasten wat sightseeën en als mij in café ‘t Veertje gevraagd wordt: "Is this the Hiddinkhouse?" sta ik met de mond vol tanden en verwijs de Koreaanse naar echte Varssevelders. Zij weten alles van hun geboortegrond en kennen de magische werking ervan, die vermoedelijk nog lang zal aanhouden. Bij de plaatselijke bloemist kun je een potje geboortegrond kopen van Hem die Hiddink heet. Had ik eigenlijk niet zo’n potje grond van Hem moeten kopen? Het wordt goud waard.

Lo Simons

2011-08-05T03:03:00.000-07:00

Lo Simons was een bekende motorrenner (zo heette dat toen) in de jaren '50.
Een echo van zijn roem is nog te vinden in een personage als 'reality journalist' van Wim de Bie dat teksten spreekt als: "De reportage van uw ongeluk wordt niet uitgezonden, want het is niet gebeurd" (tegen een 'verkeersslachtoffer').
Cornelia S. uit Assen zag Lo als een 'tijdelijk familielid' logeren op de boerderij van haar vader in Laaghalerveen, gelegen aan het toenmalige circuit van klinkerweggetjes waarop de 'Dutch TT' verreden werd.
Simons was privé-rijder en ontbeerde de luxe van de fabrieksteams, al was die toen misschien niet veel meer dan een flinke tent vol gereedschap en onderdelen.
Als het goed ging kwam hij opgetogen terug met beide duimen omhoog, maar vaak ging er ook iets kapot aan de naoorlogse techniek. Het toenmalige merk Ariël werd bijvoorbeeld vertaald als: Alles Rammelt In Eens Los.
Een monteur kon er niet af in die magere jaren en daarom mocht hij altijd sleutelen in de met plavuizen betegelde woonkeuken. Cornelia keek als klein meisje toe hoe hij de hele motor uit elkaar haalde op de tegelvloer, die daarna misschien nog meer glansde, maar niet van de boenwas.
De Dood is altijd dichtbij in snelheidssporten, maar toen was hij langs gekomen voor Oma. In de kamer naast de keuken lag zij ontzield, terwijl het leven letterlijk voortraasde en nood wetten liet breken, zoals die van piëteit met haar stoffelijk overschot. Op dat moment was een goede klassering belangrijker dan het fatsoenlijk bereiken van een plaats in het hiernamaals door een medemens.
Drenthe was dan even het middelpunt van de wereld en Assen met Laaghalerveen in het bijzonder.
Lo Simons verongelukte later in de TT van het eiland Man.
De Dood bracht hem onder in een kamer naast Oma.

Andouille

2011-08-05T03:01:00.000-07:00

Op tv zie ik een vrouw in lange gewatteerde winterjas met rugzak op strategische plekken 'folderen' voor haar politieke partij. Irritant is dat, drukwerk op straat aangereikt krijgen, alsof je het dan meteen zult gaan lezen!
Ze heeft een missie zoals dat heet, een kind achter op de fiets bij moeder krijgt er ook een met de tekst: "Hai, heb je deze al?" Ik vind die op het randje, kinderen aanspreken op hun verzamelwoede en ze dan meelokken naar het stemhokje...
De vrouw spreekt meerdere talen en babbelt even met mensen in wat me Spaans lijkt. Een journalist noemt haar een 'diplomatenmeisje' en ze antwoordt behendig dat hij niet alles moet geloven van de krant waaruit hij citeert.
Ze is op straat, 'in gesprek met de mensen'. De andere partijen doen dat ook en het is potsierlijk, al die beroepspolitici in al dan niet felgekleurde windjacks.
De vrouw vindt het heerlijk, een debat wint ze toch altijd want ze denkt erg snel, ik vermoed dat ze behalve pingpongen ook goed kan schaken.
Zij is de nieuwe fractievoorzitter van de sociaal-liberalen, de vorige schaakte een stuk minder. In een confessionele partij vinden ze haar een 'gevaarlijke vrouw', maar dat vinden ze daar al gauw. Bijna was ze prinses geworden als de Koningin het advies van de Lange Lakei had opgevolgd. Ze wil nu de eerste vrouwelijke premier worden, als haar partij de verkiezingen overleeft.
"La politique, ça sent un peu d'andouille" hoorde ik eens iemand zeggen. Mochten haar ambities sneven, dan kan ze altijd nog die Franse worsten gaan verkopen.
Ze schijnen een lichte anusgeur te hebben.

Empathie

2011-08-05T03:00:00.000-07:00

Het is zaterdagavond, ik ben verdiept in de krant.
De telefoon gaat, het is buurmeisje Anita.
Ze spreekt een eigenaardig staccato Achterhoeks.
"Mammaliggintziekenhuus!"
Ik mompel wat termen van verontrusting en verbazing, buurvrouw schijnt een lichte beroerte gehad te hebben, haar linkerkant is wat gevoelloos en haar motoriek is verstoord.
"Ziehefgeenstuurmeerindehand!"
Ze kan haar linkerhand niet meer goed gebruiken.
"Ikdaggikmottowteffenvertellenwanttisowbuurvrouw!"
Ja, ja, natuurlijk, dat is mooi van Anita.
"Ziemotachtenveertiguurandemonitorliggen!"
Dat lijkt mij wel interessant, gezien mijn fascinatie voor stekkers en pluggen die naar beeldschermen leiden, maar voor buurvrouw heel vervelend.
"Pappageettervanoavendhen!"
Mijn komst lijkt nu overbodig, bovendien zullen haar kinderen ook wel komen.
Toch weifel ik, het is griezelig iets in je hoofd te mankeren.
"Doe haar mijn groeten en eh, (ik zoek naar het goede woord) mijn empathie."
"Zakdoenajuus!". Ze hangt op.
Ik zak weer in de stoel en denk over het voorval. Misschien had ik toch moeten gaan, maar het is eigenlijk al te laat.
Het avondlicht schijnt op mooie wolkenpartijen, de straffe wind is gaan liggen en ik voel me tekort geschoten.

Later belt het buurmeisje nog een keer.
"Mammaligflinktebaalen!"
Dat kan ik me voorstellen, zij die altijd wat aan het doen is.
"Ziezalintwoordenboekopzuukenwatempathieis!
Buurvrouw is niet ongeletterd, ze zou het woord moeten kennen, haar dochter ook, maar zij kennen geen genade met mijn taalgevoelens en dit stadhuiswoord...

Varkens

2011-08-05T02:59:00.000-07:00

Dicht bij de boerderij annex theeschenkerij zie ik naast een flinke wilg een bordje in het schrift van een linkshandige:
Wilg 1958 Deze boom Geplant door L. Stegeman Theeschenkerij Toen hij terug kwam met zijn zeug die na de Beer moest.
Ik grinnik om deze aandoenlijke mededeling (na de Beer moeten??) en denk later aan de varkensbeer die over de zandweg langs mijn ouderlijk huis werd vervoerd op weg naar een tochtige zeug.
De beer zat in een gammele kar die werd voortgetrokken door een amechtig traktortje, bestuurd door Toon Jolink, toen nog geen bekende achternaam.
Boven het traktorpuffen, de piepende wielen en de knorrende beer uit klonk soms zijn zingen en zag je het dansen van de meereizende strontvliegen.
Het was een scène uit de Donald Duck, met Toon als een zorgeloze Gijs Gans.
In de buurt van mijn lagere school stond zijn verveloze boerderij, een schilderachtige bouwval omringd door vele mesthopen.
Mijn ouders verwonderden zich over zijn bedrijfsvoering.
Het kostte Toon hele dagen om zijn beer wat geld te laten verdienen en zoveel kon dat toch niet zijn?
Op een zomerse dag (misschien ook in 1958) gebeurde het onvermijdelijke: de beer was tijdens een rit losgekomen. De kar was zo gammel dat de achterklep het had begeven en de beer eruit kon springen.
Mijn ouders gniffelden er later vaak over en keken elkaar dan veelbetekenend aan, ik mocht slechts raden.
Was de beer hard op zijn ballen gevallen en kon hij daarna zijn werk niet meer doen?

Kippen

2011-08-05T02:57:00.000-07:00

De dame die kunsthistorica is verschijnt nooit in het openbaar zonder lipstick op haar welgevormde mond. Door de jaren heen en misschien mét de trends veranderde de kleur van roodbruin naar felrood en ook per gelegenheid kon de kleur wisselen.
Altijd moet ik denken aan deze zinnen van mijn vader, uitgesproken met een zeker misprijzen: "Zie varft zich de lippen!", gevolgd door "Hie is zoo gek op die deerne!" Dat sloeg op de nieuwe liefde van een collega, die door alle kennissen de maat genomen werd, waarbij haar lippen wel het meest te verduren kregen.
Door het gebruik van lipstick kon je het etiket "stadse drelle" krijgen, ongeschikt voor het harde leven van oogsten en koeien melken op het platteland.
De kunsthistorica bewoont een gedeelte van een kasteel op het platteland, zogezegd in ‘vijandelijk gebied’.
Natuurlijk wordt ze geobserveerd en besproken door de bewoners uit de naaste omgeving. Ze is zich er van bewust als ze eens bij de slager in het naburige dorp staat en haar rode mond moet concurreren met de diverse soorten vlees. In haar ooghoeken ziet ze iemand uit de buurt die haar staat op te nemen, vooral haar mond. De slager volgt zijn blik en kijkt weer voor zich. De man schuifelt wat heen en weer en maakt aanstalten iets te gaan zeggen. Ze zet zich schrap en dan komt het: de man kijkt langs haar heen de slager aan met een blik van verstandhouding en zegt: "Bie ons thuus vroeg'n ze of zi'j een henne de kop af had 'ebetten".
Het is vrij zeker dat de dame nooit meer onbevangen naar een kip in een kunstwerk zal kijken. Het is ook vrij zeker dat ze de man in het museum waar ze werkt nooit zal tegenkomen om het hem betaald te kunnen zetten.
Er is geen gerechtigheid, zeker niet voor kippen.

Boengboengboen

2011-08-05T02:55:00.000-07:00

De net gekochte tweedehands auto heeft een vreemd geluid achter, ik vermoed een onbalans in de wielen en rijd ermee langs de Bandenservice. Men is in gesprek en eigenlijk ook al bezig met een klant die met een oplegger een reusachtig tractorwiel heeft gebracht.
Ik wacht in het kantoortje en drink koffie met de andere klant uit bekertjes van Oranje en daar gaat het gesprek ook over. Ik weet er nog weinig van en vraag tegen wie 'zij' het eerst moeten. De man denkt dat het Servië-Montenegro is. Ik denk aan de net gehouden onafhankelijkheidsverkiezingen en stel me een gehalveerd team voor, dat moet een makkie zijn. Hij vindt het onzin dat er drie keepers in de selectie zitten, voor die ene had de coach toch een extra spits mee kunnen nemen?
Hier eindigt het gesprek, want een kleine, gezette en groezelige monteur in het zwart komt mij helpen. Hij rijdt de auto op de brug, krikt hem omhoog, beluistert de wiellagers en bevoelt de banden. Met rechtsachter is iets mis, het loopvlak is hobbelig. Hij zegt: "Dut 'e boengboengboeng??". Ik knik en meen ook iets te voelen, wat zijn analyse moet ondersteunen.
Wat te doen? "Balanceren!" roept de monteur en gaat het wiel eraf halen met een pneumatische moersleutel. Het geratel gaat verloren in het allesoverstemmende gesis van de lucht uit de tractorband. Rond die band staan nu een aantal mannen een gesprek te voeren in het dialect, ik versta er niets van, hoewel het mijn moedertaal is. De monteur wenkt mij om mee te kijken naar zijn balansact.
Ik zie nu dat een wiel aan twee zijden gebalanceerd moet zijn in het display van de slimme machine.
"Honderd" roept de monteur en kijkt me veelbetekenend aan. Ik begrijp dat het een ons onbalans is. Hetzelfde gebeurt met de andere band, maar daar is slechts vijfendertig gram nodig. De wielen worden weer vastgezet met een zware sleutel, maar de monteur is er niet gerust op. Hij mompelt iets over canvasbreuk en de daardoor ontstane hobbels in het loopvlak. Die zijn niet zomaar weg na het balanceren. Vermoedelijk moet ik een paar nieuwe banden hebben. Maar eerst ga ik proberen of het iets geholpen heeft. Ik rijd weg en hoor al spoedig weer het geluid.
"Boengboengboeng", maar nu gebalanceerder.

Buurtsuper

2011-08-05T02:53:00.000-07:00

De buurtsuper is meer dan dat. Behalve Super is ze ook slijterij, stomerij, postkantoor, copyshop, drogisterij en fotostudio.
Bij het postkantoor kijk je over de balie naar de flessen in de slijterij en stomerijzendingen. Onder de trap naar de huishoudelijke artikelen bevindt zich de fotostudio, compleet met reflectieparaplu. De gordijnen kunnen dicht, zodat je alleen bent met het vogeltje. Tegelijk is het ook een zone waar een praatje wordt gemaakt. Behalve daar gebeurt dat ook tussen de schappen en buiten onder het afdak.
Tussen de schappen zag ik eens twee oudere vrouwen een gesprek aanknopen. Hun lichaamstaal veranderde van gebogen zoeken naar een beetje wijdbeens heen en weer wiegen, alsof ze het gemoedelijke wilden tonen. Het ging al gauw over ziektes, een populair onderwerp.
"Hoe geet 't dan met Hendrik?" vroeg het ene grijze krulletjespermanent. "Ooh, 't geet wah, moar hie hef maangs zo'n last van knapp'n in 't knee" zei het andere.
Ik vond dat een mooie regel, bijna een refrein in een Normaal-liedje. Het knersen van bot op bot was bijna hoorbaar.
De oplossingen lagen bij de huisarts, de specialist, de 'fysiootheerapeut', maar een 'strieker' hielp toch het best was hun conclusie. Zo'n man deed niet moeilijk en kon zonder er veel woorden aan vuil te maken de kwaal 'zien' en wegnemen met zijn warme handen. 'Knapp'n in 't knee' kende er een, een eenvoudige boer en paardenhandelaar. Velen had hij genezen door simpele aanrakingen. Hendrik zou er ook naar toe gaan, beloofde ze haar gesprekspartner.
Lange tijd kwam er een grote, grofgebouwde man op sandalen waar hij op liep als waren het zwemvliezen. Zijn 'monologue intérieur' was door een gebeurtenis in zijn hersenen exterieur geworden, je kon hem aan horen komen en volgen tussen de schappen via de onophoudelijke woordenstroom. Hij was echter onverstaanbaar, het leek wat op binnensmonds Zweeds maar dan achterstevoren uitgesproken. Het personeel deed alsof hij een gewone klant was en mompelde met hem mee, wat voor hun niet zo'n moeilijke opgave was. Hij is nu verdwenen, maar maakt misschien ergens furore met zijn monologen in een vestzaktheater, vol begrip van een intellectueel publiek.
Het kan gebeuren dat ik lang doe over mijn boodschappen, maar het gesprek onder het afdak van meestal vrouwen overleeft dat moeiteloos.
Ze blijven op hun gemak in de weg staan kletsen, terwijl je er behoedzaam omheen rijdt met een volle winkelkar.
Zo'n gesprek mag niet verstoord worden, het kan alleen plaatsvinden bij de Super.

Poliklinisch

2011-08-05T02:51:00.000-07:00

Voor een bloedonderzoek ga ik naar de polikliniek in het stadje L.
Lang geleden stond op die plek een sfeervol ziekenhuis met Venetiaanse luiken en schaduwrijke beuken rondom. Ziek zijn moet daar geleken hebben op een prettige vakantie in een van de aangename hotels hier.
Nu is het zo'n multi-functie gebouw waar receptionistes druk doen. Ik meld me aan de balie, maar wordt door een tanig exemplaar afgewimpeld en gebaard een nummertje te trekken, ze heeft haar aandacht nodig voor een computerprobleem. De nummerautomaat, model Turn-O-Matic, staat half verscholen onder een kamerplant en ik krijg het gevoel er een blaadje met het nummer 02 te hebben afgerukt. In de wachtruimte zit een geweldig dikke man, die mij mijn eigen buik even doet vergeten. Af en toe zucht hij diep, alsof hij bedenkt hoe het zover heeft kunnen komen.
Intussen heeft de receptioniste "de computer op zijn kant gelegd", zo meldt ze de helpdesk. Een nieuw binnengekomen man trekt een veelbetekenend gezicht tegen mij en gaat haar helpen. Ze beschrijft alle stekkerkleuren en heeft nog nooit een "plug met een weerhaakje" verwijderd. Ik breek me het hoofd of het een RJ 45 of een RS 232 is en zou graag de juiste naam voor me uit willen prevelen, alsof het probleem van een abstracte, hogere orde is.
De receptioniste krijgt iemand op een andere lijn en vraagt over een kwartiertje terug te bellen, de wereld gaat nu delen in haar ergernis. De stekker is weer ingeplugd en het geworstel met helpdesk en beeldscherm duurt voort. Ze heeft een beetje vervelende stem en een bril met zwaar montuur. Onder een bruin t-shirt draagt ze zo'n survival broek met veel zakken en ritsen, te jeugdig voor een vermoedelijke oma. Het kind van een tengere vrouw aan de balie is als een aapje op haar moeder gaan hangen, het moet al minder dan een ons wegen.
Eindelijk is de receptioniste waar ze wezen moet: in het scherm van de Gelre Ziekenhuizen, het probleem is opgelost en de nummers kunnen afgewerkt worden.
Na de dikke man mag ik in de blauwe aderlatingsstoel een vuist maken.
Dracula is een gezette verpleegster, de beet is perfekt, het gaatje is nauwelijks te zien.
Over drie werkdagen zal ik mijn cholesterolpeil vernemen via de huisarts.
Als de computer het tenminste is blijven doen...